Portal Orzeczeń

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 03 lipca 2025 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia SO Dorota Krawczyk
Protokolant:	Aleksandra Chałubińska

po rozpoznaniu w dniu 03 czerwca 2025 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie

sprawy z powództwa M. P. (1) i M. P. (2)

przeciwko (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W.

o zapłatę

1.  oddala powództwo;

2.  zasądza solidarnie od powodów M. P. (1) i M. P. (2) na rzecz pozwanego (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. kwotę 5.417,00zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 1264/24

UZASADNIENIE

W pozwie (k. 1-21v) z dnia 24.06.2024 roku pełn. powodów M. P. (1) oraz M. P. (2) wnosił o:

1. Zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów kwoty:

a) 32.118,41 CHF (trzydzieści dwa tysiące sto osiemnaście franków szwajcarskich 41/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia nienależnego,

b) 782 CHF (siedemset osiemdziesiąt dwa franki szwajcarskie) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu prowizji,

c) 228 CHF (dwieście dwadzieścia osiem franków szwajcarskich) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty tytułem ubezpieczenia minimalnego wkładu własnego

oraz o zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powoda kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami za opóźnienie w płatności od uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wskazał, iż roszczenia dochodzone niniejszym pozwem są związane z umową kredytu nr (...)\ (...) z dnia 13.08.2008 r., która została zawarta przez powodów z (...) Bank (...) S.A. W dniu 16.10.2013 r. uchwałą Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy (...) Bank (...) S.A. nastąpiło połączenie (...) Bank (...) S.A. (spółka przejmująca) z (...) Bank (...) S.A. (spółka przejmowana) w trybie art. 492 k.s.h. (data wpisu do Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego — 31.01.2014 r.), co wynika z wyciągu z wydruku (...) z dnia 07.02.2014 r., nr (...)( (...)) poz. 20861 i umowa kredytu nr (...) z dnia (...).2006 r. W dniu 05.06.2017 r. powodowie spłacili kredyt w całości, a wobec tego powodowie dochodzą zwrotu części świadczenia nienależnego co do kwot szczegółowo wskazanych w petitum pozwu. W dniu 05.06.2024 r. powodowie skierowali do pozwanego wezwanie do zapłaty wzywając do zwrotu świadczenia nienależnego. W dniu 16.06.2024 r. powodowie skierowali do pozwanego oświadczenie o potrąceniu dokonując potrącenia wpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych z kapitałem udzielonego kredytu.

W odpowiedzi na pozew (k. 45-73) pozwany wnosił o:

1) oddalenie powództwa w całości;

2) zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd ustalił, co następuje:

W dniu 13.08.2008 r. powodowie M. P. (1) i M. P. (2) (małżonkowie) zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego umowę nr (...)\ (...) o kredyt hipoteczny, na kwotę 62.570,00 CHF, na okres 120 miesięcy.

Kredyt miał być przeznaczony na budowę na nieruchomości kredytowanej obiektu budowlanego w postaci domu.

(dowód: umowa kredytu nr (...)\ (...) z dnia 13.08.2008 r., k. 24-30, umowa z załącznikami k. 80-89; regulamin produktowy – k. 91-94; regulamin kredytowy – k. 95-102v)

Powodowie przed zawarciem umowy złożyli wniosek o udzielenie kredytu i wybrali walutę kredytu hipotecznego – (...).

Na podstawie umowy zawartej z powodami został uruchomiony kredyt na kwotę 62.570,00 CHF.

Pozwany wypłacił kredyt w transzach: pierwszą w dniu 22.08.2008 r. w kwocie 31.953,75 CHF tj. 63.000,01 zł (po przeliczeniu po kursie kupna walut obcych określonych w Tabeli kursów), drugą w dniu 19.11.2008 w kwocie 26.606,03 CHF tj. 64.463,75 zł (po przeliczeniu po kursie kupna walut obcych określonych w Tabeli kursów) oraz kwotę 3000 CHF tj. 7.268,70 zł (po przeliczeniu po kursie kupna walut obcych określonych w Tabeli kursów).

Z wypłaconej kwoty w dniu 22.08.2008 roku pobrana została prowizja przygotowawcza w wysokości 782,13 CHF oraz opłata stanowiąca koszt ubezpieczenia brakującego minimalnego wkładu własnego w wysokości 228,09 CHF.

(dowód: zaświadczenie k. 32)

Stosownie do ust. 2 pkt. 4 ppkt. 4 pozostałych postanowień umowy kredytu wcześniejsza spłata kredytu walutowego winna zostać dokonana w złotych, wówczas wpłacona kwota zostanie przeliczona na walutę kredytu przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty kredytu obowiązującego w banku na podstawie tabeli kursów w dacie spłaty. Za zgodą banku wcześniejsza spłata kredytu walutowego może zostać dokonana w walucie kredytu lub innej walucie obcej niż waluta kredytu – w takim przypadku wpłacona kwota zostanie przeliczona na złote po kursie kupna tej waluty, a następnie na walutę kredytu po kursie sprzedaży przy zastosowaniu kursów obowiązujących w banku w dacie spłaty na podstawie tabeli kursów.

Zgodnie z ust. 2 pkt.3 ppkt. 1 II części umowy „pozostałe postanowienia umowy kredytu” spłata kredytu wraz z oprocentowaniem kredytu i innymi należnościami banku powstałymi w związku z zawarciem umowy kredytu następuje poprzez obciążenie, w dacie wymagalności, rachunku bieżącego kwotą raty i innych należności oraz poprzez przelew tych środków na rachunek bieżącej obsługi kredytu. Jeżeli rachunek bieżący prowadzony jest w złotych, to w przypadku kredytu walutowego należności banku wyrażone w walucie kredytu, bank pobiera poprzez obciążanie rachunku bieżącego kwotą w złotych, stanowiącą ich równowartość. Równowartość kwoty w złotych ustala się według kursu sprzedaży waluty obcej, obowiązującego w banku na podstawie tabeli kursów na dwa dni robocze przed datą wymagalności każdej należności banku. Za zgodą banku kredytobiorca może dokonywać spłat rat kredytu walutowego także w inny sposób, w tym w szczególności dokonać spłaty w walucie kredytu lub innej walucie obcej. Jeżeli spłata rat kredytu walutowego nastąpi w innej walucie niż waluta kredytu, wówczas kwota wpłaty zostanie przeliczona najpierw na złote po kursie kupna tej waluty, a następnie na walutę kredytu po kursie sprzedaży, przy zastosowaniu kursów obowiązujących w banku na podstawie tabeli kursów. Jeżeli spłata następuje po dacie wymagalności raty lub innych należności do przeliczenia walut stosuje się kursy z daty spłaty.

/dowód: wniosek kredytowy z dnia 09.08.2008 r. k. 77-78; umowa kredytu nr (...)\ (...) z dnia 13.08.2008 r., k. 24-30, umowa z załącznikami k. 80-89; aneks nr (...) k. 90-90v, regulamin produktowy – k. 91-94; regulamin kredytowy – k. 95-102v/

W dniu 12.01.2010 roku strony zawarły aneks na podstawie którego dodano rachunek (...) Wcześniejszych spłat w (...).

(dowód: aneks nr (...) k. 90)

Powodom Bank udzielił kredytu na kwotę 62.570,00 CHF. Z tytułu spłat w okresie od 22.08.2008 roku do 05.06.2017 roku kwota 3.663,41CHF została zaliczona na poczet spłaty odsetek umownych, 0,15 CHF na poczet odsetek karnych, 62.570,00 CHF na poczet kapitału.

Wpłaty dokonane w walucie PLN przeliczane są na walutę (...) przy zastosowaniu kursu sprzedaży walut obcych określonego w Tabeli kursów opisanej w dokumentacji kredytowej dla waluty (...).

(dowód: dokument wystawiony przez pozwany Bank – zestawienie Spłata rat kredytu k. 33v-35)

Powód zlecił przelew z rachunku technicznego: kwota przelewu: 1.010,22 CHF, kwota prowizji 782,13 CHF na konto własne: S.C._ (...)_ (...)_ (...) składka zapłacona przez klienta CENTRALA.

(dowód: potwierdzenie złożenia dyspozycji przelewu z rachunku technicznego kwoty 782,13 CHF k. 107)

Pismem datowanym na dzień 16 czerwca 2024 roku, a nadanym na adres pozwanego następnego dnia, powodowie oświadczyli o dokonaniu potrącenia swojej wierzytelności: 45.660 CHF tytułem zapłaconych rat, 72.888 zł z tytułu zapłaconych rat, 782 CHF tytułem prowizji, 228 CHF tytułem ubezpieczenia z wierzytelnością pozwanego w kwocie 134.732,46zł z tytułu wypłaconego powodom kapitału udzielonego kredytu.

(dowód: oświadczenie o potrąceniu k. 38)

Umowa mogła być negocjowana, najczęściej podlegały negocjacjom marża, prowizja, odstępstwa od tabeli opłat, kurs do wypłaty i takie wynegocjowane indywidualnie warunki wpisywane były do załącznika nr 1 umowy.

Doradca klienta miał obowiązek informować, że zadłużenie, transze, raty będą wyrażane w (...), że przy wypłacie kredytu w złotówkach ma zastosowanie kurs kupna, a przy spłacie kurs sprzedaży z Tabeli Banku.

Po wejściu w życie rekomendacji S z lipca 2009 roku Bank, aby udzielić kredytu w (...) musiał zbadać zdolność kredytową w złotówkach – kredytu powiększonego o 20% i wg stawki WIBOR, która jest wyższa niż stawka dla kredytów walutowych LIBOR.

(dowód: zeznania świadka A. P. k. 143-148)

Świadek K. P. pracował w pozwanym Banku w 2008 roku, do jego obowiązków należało wtedy zajmowanie się zagadnieniami związanymi z płynnością i ryzykiem rynkowym banku i ustalał tabele kursowe do 2018 roku około 30 razy. Proces ustalania kursów był regulowany procedurą banku, a kursy międzybankowe pochodziły ze źródła zewnętrznego. Świadek z praktyki pracy wiedział, że zdarzały się wypłaty i spłaty kredytów walutowych po kursach negocjowanych. Bank dysponował walutą (...), a kredyty w (...) w tamtym czasie Bank finansował pożyczkami międzybankowymi w (...) i depozytami od klientów w (...). Tabele kursowe tworzone były raz dziennie na podstawie danych na rynku międzybankowym.

(dowód: zeznania świadka K. P. k. 150-151)

Środki z kredytu zostały przeznaczone na dom mieszkalny, w którym powodowie mieszkają do dziś. Nieruchomość nie była wliczana w działalność gospodarczą, nie była wynajmowana. Powodowie nie prowadzili też działalności gospodarczej. Powodowie próbowali uzyskać kredyt w innym banku, ostatecznie jednak otrzymali od doradcy kredytowego propozycję kredytu u poprzednika prawnego pozwanego. Szczegóły umowy uzgodniono z pracownikiem banku. Powodowie kierowali się w swoim wyborze najniższym oprocentowaniem kredytu i nie brali pod uwagę kredytu w walucie PLN. Pracownik banku informował, że kredyt w walucie (...) jest najkorzystniejszy. Kredyt został wzięty na okres 10 lat. Powodowie spłacali kredyt w złotych. Powodowie zawarli z bankiem aneks, który zakładał posiadanie dwóch kont, jednego przeznaczonego dla waluty PLN i drugiego dla waluty (...). Kredyt był wypłacany w PLN i nie było możliwości dokonywania wpłat w (...). Na moment zawierania umowy powodowie nie mieli zastrzeżeń wobec pozwanego co do treści zapisów umownych. Powodowie spłacili kredyt w całości przed terminem.

(dowód: zeznania powoda M. P. (1) k. 169v, zeznania powódki M. P. (2) k. 169v-170)

Pismem datowanym na dzień 5 czerwca 2024 roku, a nadanym na adres pozwanego następnego dnia, powodowie wezwali do zapłaty pozwanego wierzytelności wyrażone w walucie (...) w kwotach szczegółowo opisanych w wezwaniu do zapłaty.

(dowód: wezwanie do zapłaty z dowodem nadania korespondencji k. 36-37)

Pismem datowanym na dzień 16 czerwca 2024 roku, a nadanym na adres pozwanego następnego dnia, powodowie oświadczyli o dokonaniu potrącenia wierzytelności wyrażonych w walucie (...), w kwotach szczegółowo opisanych w oświadczeniu. Potrącana wierzytelność pozwanego miała wynosić 134.732,46 zł tj. kwota wypłaconego powodom kapitału udzielonego kredytu.

(dowód: oświadczenie o potrąceniu z dowodem nadania k. 38-39)

Sąd dokonał następującej oceny materiału dowodowego:

Sąd w trakcie postępowania dowodowego nie przeprowadzał dowodu z opinii biegłego wskutek jego cofnięcia przez pozwanego.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na oddalenie jako nieudowodnione.

Umowa kredytu hipotecznego zawarta pomiędzy stroną powodową i pozwanym była umową kredytu waloryzowanego (indeksowanego). Umowa takiego kredytu stanowi szczególny rodzaj umowy kredytu bankowego, w której kredyt zostaje wypłacony w walucie polskiej, a rozliczany w walucie obcej. Zobowiązanie kredytobiorcy stanowi kwota wyrażona w walucie obcej i od tej kwoty naliczane są należne bankowi odsetki.

Strona powodowa zarzucała, że wprowadzony do umowy mechanizm indeksacji/waloryzacji stanowi niedozwoloną klauzulę umowną, a po jej wyeliminowaniu umowa nie może być wykonywana i jest w związku z tym nieważna w całości.

W zakresie ochrony praw konsumenta przed naruszeniami słuszności kontraktowej istnieją przepisy szczególne (w tym art. 385 ¹ – 385 ³ kc) wprowadzające instrument wzmożonej względem zasad ogólnych kontroli treści postanowień narzuconych przez przedsiębiorcę pod kątem poszanowania interesów konsumentów, a także szczególną sankcję mającą niwelować niekorzystne skutki zastosowania klauzul abuzywnych. Przepisy dotyczące nieuczciwych postanowień umownych stanowią implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29) należy zatem odwołać się do znacznego dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Przy stwierdzeniu abuzywności niektórych postanowień umownych umowa nadal może wiązać strony w pozostałym zakresie albo – o ile po stwierdzeniu abuzywności tych postanowień nie da się wykonać – umowa może być również uznana za nieważną.

W niniejszej sprawie strona powodowa działała jako konsument. Zgodnie bowiem z treścią art. 22 ¹ kc za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. O szeroko rozumianym pojęciu konsumenta wypowiedział się (...), w wyroku z dnia 8 czerwca 2023 roku w sprawie IC 570/21.

Przedmiotowa umowa nie miała związku z jakąkolwiek działalnością gospodarczą lub zawodową strony powodowej.

Zgodnie z art. 385 § 3 kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Powyższe zawiera wzruszalne domniemanie prawne nieuzgodnienia indywidualnego postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ponadto ciężar dowodu, że klauzule ryzyka walutowego i klauzule przeliczeniowe zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na banku (art. 385 ¹ § 4 kc). Zgodnie zaś z art. 3 ust. 2 dyrektywy 93/13 warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej, a fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie, nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej.

Ciężar dowodu, że kwestionowane klauzule zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na banku zgodnie z art. 385 ¹ § 4 kc. Pozwany temu ciężarowi nie sprostał.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że umowa została zawarta w oparciu o standardowy wzorzec umowy kredytu indeksowanego, której integralną część stanowił regulamin, stworzony przez pozwanego. Brak indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień umownych dotyczących indeksacji wynika z samego charakteru zawartej umowy – opartych o treść stosowanego przez bank wzorca umownego. Stronie powodowej zaoferowano produkt typowy, przygotowany w całości przez bank i adresowany do klientów zainteresowanych umową kredytu hipotecznego z wykorzystaniem waluty (...). Taki sposób zawierania umowy w zasadzie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty kredytu, ewentualnie wysokości oprocentowania, marży czy prowizji. Sama zaś możliwość wyboru kredytu złotowego nie jest dowodem na to, że konsument wybierający kredyt indeksowany mógł indywidualnie negocjować postanowienia wzorca kredytu indeksowanego Nie świadczy o indywidualnym uzgodnieniu to, że przedsiębiorca stworzył kilka wzorców umów, jeżeli konsument może jedynie dokonać wyboru pomiędzy takimi wzorcami, a nie doprowadzić w drodze negocjacji do modyfikacji postanowień danego wzorca. Niedozwolony charakter badanych klauzul usuwa wyłącznie indywidualne uzgodnienie tych klauzuli, nie zaś wybór przez konsumenta wzorca z kilku oferowanych przez pozwanego.

Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie. Nie miało to miejsca w niniejszej sprawie. Ponadto ostatecznie umowę zawarto na podstawie wzorca umownego przygotowywanego przez bank.

W łączącej strony Umowie Kredytu kwota kredytu i wysokość rat spłaty zostały od samego początku wskazane przez strony w Umowie Kredytu wyłącznie w walucie (...). Ponieważ na podstawie umowy zawartej z powodami pozwany Bank miał swobodę w ustalaniu kursu franka szwajcarskiego dla potrzeb wypłaty kapitału i przeliczenia spłacanych rat kredytu z PLN na walutę (...), niedozwolony charakter tej części klauzuli indeksacyjnej jest wystarczający do wyeliminowania z umowy całości mechanizmu indeksacji.

W związku z powyższym zakwestionowane postanowienia umowy wprowadzające mechanizm indeksacji świadczeń stron do waluty obcej, a mianowicie ust. 2 pkt. 3 ppkt. 1 umowy oraz ust. 2 pkt. 4 ppkt. 4 umowy mają charakter niedozwolony. Postanowienia dotyczące indeksacji kredytu – zarówno dotyczące sposobu przeliczenia kwoty kredytu na (...) przy wypłacie kredytu, jak też zadłużenia wyrażonego w (...) na złotówki podczas spłaty poszczególnych rat – określają świadczenia główne stron w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 kc. Dotyczą bowiem one bezpośrednio sposobu określenia kwoty wykorzystanego i spłacanego kredytu, a zatem elementów należących zgodnie z treścią art. 69 ustawy prawo bankowe do essentialia negotii umowy kredytu.

Następnie należało dokonać oceny, czy kwestionowane klauzule zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 385 ¹ § 1 zd. 2 kc), tj. prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG). Wyrażenie ich prostym i zrozumiałym językiem nie sprowadza się jednak do formalnego pouczenia o możliwości wzrostu kursu waluty, lecz wymaga przekazania niezbędnych informacji w sposób, który umożliwia konsumentowi oszacowanie – potencjalnie istotnych – konsekwencji ekonomicznych klauzuli indeksacyjnej dla jego zobowiązań finansowych.

Klauzula ryzyka walutowego nie została sformułowana w sposób jednoznaczny, ponieważ nie pozwalała kredytobiorcy na zrozumienie wszelkich konsekwencji finansowych wiążących się z zawarciem kredytu powiązanego z kursem waluty obcej.

Treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej, stosowanego w celu obliczenia rat kredytu, w taki sposób by miał on możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (zob. m.in. wyrok (...) z 18 listopada 2021 r., C - 212/20).

Odnosząc się do klauzul przeliczeniowych wskazać należy, iż na ich podstawie nie było możliwe precyzyjne określenie kwoty kredytu oraz kwoty spłaty bez odniesienia do tabeli kursów, tworzonej jednostronnie przez bank. W umowie nie zostały określone w jednoznaczny i weryfikowalny sposób kryteria, w oparciu o które bank ustalał kursy walut. Indeksacja kredytu odbywa się w oparciu o tabele kursowe sporządzane przez bank, będące jego wewnętrznym dokumentem. Ponadto w umowie nie wskazano żadnych kryteriów co do górnej granicy kursów ustalanych jednostronnie przez bank.

Umowa czy regulamin nie precyzuje bowiem sposobu ustalania kursu kupna i sprzedaży waluty, do której kredyt był indeksowany.

Tym samym klauzule przeliczeniowe nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób pozwany bank ustala kurs (...) dla celu wykonania umowy kredyt.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Artykuł 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13 stanowi natomiast, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Przepisy dotyczące klauzul abuzywnych stanowią implementację Dyrektywy 93/13, dokonując ich wykładni uwzględnić zatem należy, dorobek orzeczniczy (...). Nie ma wątpliwości, że ścisła interpretacja przesłanki określonej w prawie polskim byłaby niezgodna z dyrektywą, dlatego konieczne jest uwzględnienie w rozszerzającej wykładni pojęcia „rażące naruszenie interesów konsumenta”, tak by objęło ono sytuację „znaczącej nierównowagi praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta”.

Kształtowanie treści stosunku obligacyjnego wbrew dobrym obyczajom wyraża się w tworzeniu przez bank takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Z kolei kształtowanie przez te postanowienia praw i obowiązków konsumenta w sposób rażąco naruszający jego interesy, ujmuje się jako nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku obligacyjnym (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).

Sąd dokonał oceny kwestionowanych postanowień umownych według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Tym samym dla oceny tej nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak sposób wykonywania umowy, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, kwestia możliwości zawarcia lub faktycznego zawarcia przez strony aneksu do umowy kredytu, w tym aneksu upoważniającego kredytobiorcę do spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej, wieloletnie wykonywanie umowy przez kredytobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, a także późniejsze zmiany stanu prawnego, w tym wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało również znaczenia, że wybór kredytu indeksowanego kursem waluty obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR 3M) charakterystycznego dla kredytów udzielanych w walucie EUR lub powiązanych z tą walutą.

Z umową kredytu wiązało się ryzyko kursowe polegające na tym, że znaczna zmiana kursu walut mogła prowadzić do istotnej zmiany wysokości zobowiązania jednej ze stron, a skala tego ryzyka była nieograniczona. W tej sytuacji bank będący profesjonalistą winien udzielić stosowanych informacji i pouczeń konsumentom, którzy byli stroną słabszą i gorzej zorientowaną w funkcjonowaniu rynku finansowego. P. obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. W konsekwencji w informacji dla kredytobiorców należało wskazywać zarówno samą obiektywnie wysoką zmienność kursu, jak też realną możliwość zwiększenia kursu o kilkadziesiąt czy kilkaset procent w stosunku do momentu zawarcia umowy.

Obowiązkiem banku oferującego kredyt indeksowany do waluty obcej było określanie nie tylko bieżących parametrów finansowych, ale i możliwego, niekorzystnego rozwoju sytuacji na globalnym rynku walut. Niepełna informacja o ryzyku kursowym, wynikająca np. z przyjęcia zaniżonego maksymalnego wzrostu kursu, z pominięciem informacji wynikających z historii zmiany kursu danej waluty, w oczywisty sposób wpływała na decyzję zawarcia umowy przez kredytobiorcę. Nawet rozważny klient banku nie jest, co do zasady, profesjonalistą, nie posiada on dostatecznej wiedzy dla samodzielnej oceny ryzyka kursowego i musi opierać się na informacjach banku. Dlatego też, ma i zawsze miał prawo do rzetelnej informacji, która nie będzie wprowadzać go w błąd (por. wyrok SA w Warszawie z 10.02.2015 r. V ACa 567/14). Kredytujący bank jako profesjonalny uczestnik rynku finansowego musiał mieć tego pełną świadomość, w przeciwieństwie do przeciętnego obywatela.

Przy zawieraniu ocenianej umowy stronie powodowej zabrakło, zdaniem sądu, pouczenia o realnych skutkach znacznej zmiany kursu waluty obcej, w szczególności o tym, że skala ryzyka kursowego jest nieograniczona, a kredytobiorca w praktyce nie ma żadnej możliwości zabezpieczenia się przed tym ryzykiem. Powyższe zaniechania informacyjne są szczególnie istotne, jeśli wziąć pod uwagę indywidualną sytuację strony powodowej, w tym wykształcenie oraz fakt, że kredytobiorcy nie posiadali dochodów w obcej walucie.

Konsument właściwie poinformowany taki to ten, który nie jest specjalistą w danej dziedzinie i jest w stanie przyswoić wiadomości zawarte w popularnych tekstach (np. teksty prasowe). Ma adekwatną do rozmiaru zobowiązania, ilość informacji możliwych do zdobycia przy przeciętnym wysiłku poznawczym. Konsument dostatecznie uważny przejawia pewien wysiłek, aby zrozumieć mechanizm indeksacji i jego długofalowe skutki.

Konsument rozsądny to taki, który w oparciu o własne informacje oraz o informacje przedstawione mu przez bank może ocenić korzystne lub niekorzystne dla siebie skutki wynikające z mechanizmu indeksacji. Konsument nie może poprzestać na refleksji, że inni konsumenci również zawierają takie umowy (argument powszechności), ani także skupić się na jednym aspekcie, w szczególności wysokości raty w momencie zawierania umowy.

W ustalonym przez Sąd stanie faktycznym bank przedstawiał ofertę kredytu tzw. frankowego jako najkorzystniejszą, wskazywał, ze kurs franka jest stabilny. Nie przedstawił symulacji jak będzie się kształtowała wysokość rat kredytu za 10 lat kiedy kurs franka wzrośnie o 200 czy 300%. Gdyby Bank przedstawiał taką prostą , zrozumiałą dla każdego symulację i nie zapewniał, ze kurs franka jest stabilny, to większość klientów nie zdecydowałaby się na tak ryzykowny produkt. Strona powodowa nie mogła w pełni rozumieć konstrukcji i skutków ekonomicznych produktu w postaci spornego kredytu.

W analizowanej sprawie strona powodowa jako konsument niewątpliwie zasługuje na ochronę. Decyzja powodów bowiem nie opierała się na pełnym zrozumieniu zapisów umownych, ale na zaufaniu pracownikowi banku jako stronie

Powód wykazał, że przedstawione mu przez bank przed zawarciem umowy informacje dotyczące spornego produktu, który został zaoferowany, w takiej formie w jakiej uczynił to pozwany, stanowiły jedynie pozorowanie wypełnienie obowiązku informacyjnego, wywołując jednocześnie jeszcze większą jego dezorientację. Tak skonstruowane dokumenty jak umowa kredytu i zawarte w niej oświadczenia o świadomości ryzyka walutowego związanego z zawarciem umowy nie mogły bowiem spełnić swojej funkcji i nie sposób uznać ich za zadośćuczynienie obowiązkowi informacyjnemu w zakresie ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu związanego z walutą obcą, a jedynie zachętę do wybrania takowego spośród oferty banku. Treść spornej umowy nie została ukształtowana w sposób prosty i zrozumiały.

Sporne klauzule ze względu na swoją zdawkowość powodowały dezorientację powoda co do jego praw i obowiązków, nie wyjaśniały podstawowych elementów powstałego stosunku prawnego, nie zawierały nawet odesłania do regulacji, która wyjaśniałaby zasady działania klauzul denominacyjnych.

Warunki umowy przedstawiane konsumentowi muszą być sporządzone prostym i zrozumiałym językiem. Wszelkie wątpliwości zaś należy interpretować na korzyść konsumenta. Oznacza to, że postanowienia umowy powinny być tak sformułowane aby były dla konsumenta zrozumiale zarówno pod względem gramatycznym i formalnym, ale też w odniesieniu do konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale też oszacować konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. W realiach niniejszej sprawy należy zauważyć, ze powodowi od razu wskazano kredyt denominowany kursem (...) jako korzystniejszy od kredytu złotówkowego. Przedstawiciel banku wskazywał, że kredyt w (...) jest bardziej opłacalny, a w dodatku jest dla powoda rozwiązaniem bezpieczniejszym i najtańszym.

Pozwany nie wykazał w niniejszej sprawie, aby powodowi przedstawiono w ogóle informacje dotyczące wpływu zmian oprocentowania i kursu waluty kredytu na wysokość rat. Powodowi przekazano informację, że (...) to waluta stabilna, a ewentualne wahania kursów są niewielkie. Nie przedstawiono powodowi wykresu jak będzie się kształtował jego obowiązek spłaty kredytu w razie (znacznego) wzrostu kursu (...), np. o 80 -100 %, a przecież bank jako profesjonalista zdawał sobie sprawę z tego że w okresie kredytowania istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo znacznego wzrostu kursu waluty.

W niniejszej sprawie nie zostały ujawnione żadne okoliczności świadczące o tym, że powód był informowany o realnym i możliwym ryzyku walutowym.

Powodowi bowiem nie przedstawiono rzetelnej informacji w tym zakresie i symulacji kredytu obejmującej znaczny wzrost kursu. Nie wyjaśniono, że ewentualny wzrost kursu (...) nie tylko spowoduje wzrost raty kredytu przez sam wzrost jej części kapitałowej, a za tym także odsetek i marży, ale także wzrost kwoty głównej kredytu, czyli zadłużenia z tytułu kapitału. Nie wyjaśniono powodowi, że będą dodatkowo obciążać go koszty stosowania przez bank raz kursu kupna (...), a raz kursu sprzedaży. Nie przedstawiono powodowi symulacji wzrostu zadłużenia w przypadku spełnienia się rzetelnych prognoz wzrostu kursu (...) w wariancie optymistycznym oraz pesymistycznym, np. wskutek kryzysu gospodarczego.

Bez wątpienia gdyby przedstawiciel banku dokładnie wyjaśnił powodowi działanie klauzul denominacyjnych, sposób ustalania kursów walut przez bank i wpływ tego kursu na wysokość salda ich kredytu, a także wysokość poszczególnych rat i wyjaśnił ryzyko wynikające ze znacznego wzrostu kursu walut, to nie doszłoby do zawarcia przedmiotowej umowy co byłoby zgodne „ze zdrowym rozsądkiem".

Bez rzetelnych informacji kredytobiorca nie był w stanie podjąć świadomej i rozważnej decyzji. Treść klauzul denominacyjnych nie została wyrażona prostym i zrozumiałym językiem. Materiał dowodowy dotychczas zebrany w sprawie świadczy wręcz, że powód nie miał świadomości ryzyka związanego ze zmianą sytuacji rynkowej i prawdopodobieństwa znacznej zmiany kursu waluty. Co więcej, nawet najbardziej staranny konsument nie był w stanie przewidzieć konsekwencji ekonomicznych kredytu hipotecznego powiązanego z (...).

W kwestionowanej umowie występuje zróżnicowanie pomiędzy kursem kupna i sprzedaży stosowanym dla określenia wysokości wypłaconego kapitału kredytu oraz wysokości rat spłaty. Strony umowy kredytu nie umawiały się na prowadzenie przez bank działalności kantorowej – dokonywania wymiany walut, a postanowiły jedynie wprowadzić do umowy mechanizm o charakterze indeksacyjnym, pozwalający na zastosowanie stóp procentowych przewidzianych dla waluty obcej. Równocześnie nie może budzić wątpliwości, że konstrukcja, w której w chwili wypłaty kredytu wysokość wyrażonego w złotych polskich zobowiązania konsumenta jest, w wyniku zastosowania dla jej ustalenia kursu sprzedaży, wyższa niż wysokość udzielonego mu kredytu, stanowi naruszenie interesów konsumenta. Bank wykorzystał swoją przewagę kontraktową dla wprowadzenia do umowy rozwiązań korzystnych wyłącznie dla kredytodawcy, w nieuzasadniony sposób zwiększających wysokość świadczeń, do których zobowiązany jest kredytobiorca. Kwestionowane klauzule poprzez odniesienie do tabel banku dawały mu w istocie całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umowy w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank. Bank nie zaproponował przy tym żadnych mechanizmów, które ograniczałyby ryzyko walutowe, tym samym mógł ustalić kurs na dowolnym poziomie, nawet oderwanym od jakiegokolwiek kursu występującego na rynku, ze szkodą dla kredytobiorcy. Jednocześnie kredytobiorca był zmuszony zastosować się do tego kursu, gdyż nie miał możliwości spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. Ponadto w oparciu o kwestionowane postanowienia kredytobiorca został obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu tj. różnicy pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty obcej, pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a służyły jedynie pokryciu kosztów udzielenia przez bank kredytu i zabezpieczenia banku przed ryzykiem kursowym. W umowie przy tym brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty oraz jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają.

Jednocześnie mechanizmy, które mają służyć uzasadnieniu stosowania takiej konstrukcji pozostają bez znaczenia w niniejszej sprawie, skoro oceny zgodności postanowienia umownego z dobrymi obyczajami dokonuje się w oparciu o treść umowy i okoliczności jej zawarcia, nie zaś w oparciu o przyjęty przez przedsiębiorcę sposób wykonywania umowy, w tym finansowania przez niego działalności swojego przedsiębiorstwa, w zakresie pozwalającym na wykonanie umowy. Nie ma również znaczenia, czy bank rzeczywiście korzystał z możliwości, jakie wynikają dla niego z określonego brzmienia postanowień umownych. Istotne jest jedynie, że nie było żadnych przeszkód, aby z takich uprawnień, mogących naruszać interesy konsumenta, mógł skorzystać. Postanowienie umowne ma niedozwolony charakter nie dlatego, że jest w niewłaściwy sposób wykorzystywane przez przedsiębiorcę – tym bardziej, że jest to okoliczność, która w toku wykonywania umowy może się zmieniać. To samo postanowienie nie może być abuzywne bądź tracić taki charakter jedynie w wyniku przyjęcia przez jedną ze stron umowy określonego sposobu jej wykonania, korzystania bądź niekorzystania z wynikających z niej uprawnień. Postanowienie jest niedozwolone, jeśli daje kontrahentowi możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało znaczenia, że wybór kredytu powiązanego z kursem waluty obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR 3M).

Tym samym klauzule przeliczeniowe należało uznać za postanowienia kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszający jego interesy (art. 385 ¹ § 1 kc).

Konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie umowne ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 kc jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385 ¹ § 2 kc zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. m.in uchwałę Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, a także wyroki Sądu Najwyższego: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17).

W przypadku, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są związane pozostałą częścią umowy (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16 oraz z 24 października 2018 r., II CSK 632/17). Kluczowa jednak w tym zakresie jest wykładnia art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13. Przepis ten należy interpretować w ten sposób, iż warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć z reguły skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku tego warunku (wyrok (...) z 21 grudnia 2016 r., C-154/15, C-307/15 i C-308/15). (...) wykluczył też, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach (wyrok (...) z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17). Oznacza to, że nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stałaby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych.

Wyeliminowanie z umowy łączącej strony abuzywnych postanowień umownych nie pozwala na jej utrzymanie.

Po wyeliminowaniu klauzul kursowych w kredycie waloryzowanym do waluty obcej, nie wiadomo, w jakiej wysokości mają być spłacane raty, skoro były one wyrażone w walucie obcej, co czyni umowę niewykonalną (por. wyroki Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., II CSK 556/18 i z 20 czerwca 2022 , (...) 701/22). Jednocześnie wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem EUR jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR (por wyroki Sądu Najwyższego: z 17 marca 2022 r., (...) 474/22; z 13 kwietnia 2022 r., (...) 15/22; z 26 kwietnia 2022 r., (...) 550/22; z 10 maja 2022 r., (...) 694/22; z 20 maja 2022 r., (...) 796/22). Uznanie klauzul przeliczeniowych za niedozwolone postanowienia umowne skutkuje więc nieważnością całej umowy kredytu, ponieważ skoro określają one sposób wykonania umowy kredytu, to bez nich nie jest wiadomo, jak ta umowa ma być wykonywana, a zatem umowa ta po wyłączeniu z niej klauzul przeliczeniowych nie może dalej obowiązywać w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG.

Skutki unieważnienia umowy dla konsumenta należy ocenić w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu, a z drugiej strony do celów tej oceny decydująca jest wola konsumenta wyrażona w tym względzie. Ochrona konsumenta może być pełna i zapewniona tylko, gdy zostaną uwzględnione jego rzeczywiste i bieżące interesy, a nie interesy i okoliczności mające miejsce w chwili zawarcia umowy. Art. 6 ust. 1 dyrektywy zdaniem (...) stoi na przeszkodzie unieważnienia umowy, jeżeli takie unieważnienie wywołałoby niekorzystne skutki dla konsumenta, gdyby konsument nie wyraził zgody na takie utrzymanie umowy. Decydujące znaczenie ma więc wola konsumenta, który może uznać, że zastąpienie abuzywnego postanowienia umowy nie jest dla niego korzystne i wybrać skutek, jakim jest upadek umowy, może także zgodzić się na uzupełnienie luk w umowie, aby uniknąć upadku umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11.12.2019 r., V CSK 382/18).

Kredytobiorcy, mając świadomość konsekwencji prawno-ekonomicznych ustalenia nieważności umowy kredytu, zgodzili się na nie, wnosząc o zwrot świadczenia z tytułu nieważności umowy, na podstawie której świadczyli. Unieważnienie umowy nie spowoduje negatywnych skutków dla konsumentów.

Treść art. 385 ¹ § 1 kc oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie wskazuje wprost na sankcję nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne, dlatego jeżeli niedozwolone postanowienia umowne określają świadczenia główne umowy, sankcja nieważności całej umowy będzie mieć podstawę w art. 58 § 1 kc.

W konsekwencji przedmiotową umowę uznać należało za nieważną na podstawie art. 58 § 1 kc.

Jednocześnie brak jest podstaw do uznania umowy kredytu za bezwzględnie nieważną. Zawieranie umów kredytu powiązanych z walutą obcą (indeksowanych i denominowanych) jest i było dopuszczalne w świetle art. 353 ¹ kc i art. 69 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy.

W ocenie Sądu nie ma znaczenia, że umowa została wykonana, że powód spłacił raty kredytu w całości, bowiem Sąd bada ważność umowy na dzień jej zawarcia. To, że umowa została wykonana w całości nie oznacza, że była ważna.

Strona powodowa zażądała zwrotu świadczeń, które świadczyła na podstawie nieważnej umowy.

Dla ostatecznego rozliczenia stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405 – 410 kc regulujące zasady rozliczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia i nienależnego świadczenia.

Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia jest tzw. świadczenie nienależne. Przepis art. 410 § 2 kc stanowi zaś, że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Dla aktualizacji roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia wystarczające jest wykazanie samego przesunięcia majątkowego pomiędzy zubożonym a wzbogaconym będącego następstwem spełnienia nienależnego świadczenia, gdyż ze swej istoty spełnienie tego świadczenia spełnia przesłankę zubożenia, zaś jego otrzymanie - kryteria wzbogacenia. Bez znaczenia w sprawie pozostawało więc to, czy pozwany faktycznie rozporządził środkami finansowymi otrzymanymi w ramach spłat rat kredytu, choćby na pokrycie własnych zobowiązań i nie zachodzi w tym wypadku potrzeba ustalenia, czy wzbogaciło ono odbiorcę. Samo bowiem spełnienie świadczenie nienależnego jest źródłem roszczenia restytucyjnego.

Brak zastrzeżenia przez kredytobiorców zwrotu spełnianego świadczenia (rat kredytu) nie niweczył skuteczności roszczenia, gdyż jak wynika z art. 411 pkt 1 kc spełnienie świadczenia w wykonaniu nieważnej czynności prawnej rodzi obowiązek zwrotu, nawet jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie jest do tego zobowiązany. W niniejszej sprawie podstawą prawną świadczenia była nieważna czynność prawna, która nie stała się ważna mimo spełnienia świadczenia, a w takim wypadku wiedza spełniającego świadczenie, że nie był do świadczenia zobowiązany, nie zwalnia odbiorcy świadczenia do jego zwrotu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2018 r., I CSK 575/17).

W sprawie nie znajduje również zastosowania wyłączenie z art. 411 pkt 2 kc (zasady współżycia społecznego), albowiem skutki stosowania przez bank niedozwolonych postanowień umownych nie mogą podlegać ochronie prawnej. Świadczenie spełnione przez stronę powodową w następstwie nieważnej umowy kredytowej nie może być kwalifikowane jako czyniące zadość zasadom współżycia społecznego, skoro to właśnie zastosowanie przez bank wzorca umownego zawierającego klauzule abuzywne należało oceniać w kontekście naruszenia dobrych obyczajów.

Brak jest więc podstaw do poczynienia stronie powodowej zarzutu naruszenia prawa podmiotowego.

Powodowie będący w związku małżeńskim i zaciągający zobowiązanie kredytowe w ramach ustawowej wspólności małżeńskiej posiadają legitymację czynną w niniejszym procesie i mogli dochodzić wierzytelności łącznie.

Obecnie w judykaturze i orzecznictwie funkcjonują dwa poglądy dotyczące sposobu rozliczenia nieważnej umowy kredytowej. Według pierwszego z nich, tzw. teorii salda, jeżeli kredytobiorca nie zwrócił jeszcze bankowi całej kwoty kapitału, to nie może być uznany za zubożonego, ponieważ w istocie to on pozostaje stroną wzbogaconą w zakresie różnicy między uzyskanym kredytem a sumą już dokonanych spłat. Skoro umowa była od początku nieważna, to kredytobiorca był zobowiązany w chwili przekazania mu środków z kredytu do zwrotu bankowi tych kwot jako nienależnie otrzymanego świadczenia.

Zgodnie z drugim, przeważającym poglądem, który Sąd Apelacyjny podziela - tzw. teorią dwóch kondykcji - każde roszczenie o wydanie korzyści należy traktować niezależnie, a ich kompensacja jest możliwa tylko w ramach instytucji potrącenia albo powództwa wzajemnego. Także Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r. (III CZP 11/20, OSNC 2021/6/40) opowiedział się za teorią dwóch kondykcji i jednoznacznie wskazał, że zwrot nienależnego świadczenia wynikającego z nieważnej umowy przysługuje w takich okoliczności stronie, która o to wnosi.

W konsekwencji, należy stwierdzić istnienie po stronie pozwanego obowiązku zwrotu kwot dochodzonych niniejszym pozwem wpłaconych przez powodów na poczet nieważnej umowy, ale w ocenie Sądu, na podstawie zaoferowanego materiału dowodowego przez stronę powodową, należy uznać, że powód nie udowodnił wysokości żądanego świadczenia.

Powód może żądać zwrotu tylko tego co fizycznie świadczył. Jak zeznał powód M. P. (1) powodowie spłacali kredyt tylko w PLN. Powód zeznał „kredyt spłacaliśmy w PLN, wpłacaliśmy na konto i bank przeliczał na (...). Mieliśmy 2 konta, jedno w PLN i drugie w (...). Kredyt był wypłacony w PLN. Nie było możliwości wypłaty kredytu w (...).” Z zeznań powódki wynika, że część spłat rat była w PLN a część w (...). Z zaświadczenia Banku wynika, że część wpłat była w PLN a część w (...).

Kredyt był wypłacony w PLN. Bank nie wypłacił fizycznie (...), a wyrażenie kwoty kredytu w (...) miało jedynie charakter techniczny.

Powodowie żądali zapłaty kwot: 782 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu prowizji oraz 228 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16 czerwca 2024 r. do dnia zapłaty tytułem ubezpieczenia minimalnego wkładu własnego kiedy z niczego nie wynika, że wpłacili na rzecz Banku 782 CHF i 228 CHF, jest natomiast potwierdzenie złożenia dyspozycji (k. 107) przelewu z rachunku technicznego kwota przelewu: 1.010,22 CHF, kwota prowizji 782,13 CHF na konto własne: S.C._ (...)_ (...)_ (...) składka zapłacona przez klienta CENTRALA, ale nie ma już jaką kwotę faktycznie Bank przelał na rzecz ubezpieczyciela i pobrał prowizji czy w PLN czy w (...).

Na podstawie umowy zawartej z powodami został uruchomiony kredyt na kwotę 62.570,00 CHF.

Ze złożonego zaświadczenia Banku wynika, że z wypłaconej kwoty w dniu 22.08.2008 roku pobrana została prowizja przygotowawcza w wysokości 782,13 CHF oraz opłata stanowiąca koszt ubezpieczenia brakującego minimalnego wkładu własnego w wysokości 228,09 CHF, a Bank wypłacił powodom jedynie PLN.

Pozwany wypłacił kredyt w transzach: pierwszą w dniu 22.08.2008 r. w kwocie 31.953,75 CHF tj. 63.000,01 zł (po przeliczeniu po kursie kupna walut obcych określonych w Tabeli kursów), drugą w dniu 19.11.2008 w kwocie 26.606,03 CHF tj. 64.463,75 zł (po przeliczeniu po kursie kupna walut obcych określonych w Tabeli kursów) oraz kwotę 3000 CHF tj. 7.268,70 zł (po przeliczeniu po kursie kupna walut obcych określonych w Tabeli kursów).

Z całą pewnością Bank wypłacił powodom złote polskie, z wypłaconych kwot pobrał prowizję przygotowawczą oraz opłatę stanowiącą koszt ubezpieczenia brakującego minimalnego wkładu własnego. To niezrozumiałe jak Bank ze złotych polskich pobrał (...). W ocenie Sądu powód nie wykazał, aby Bank pobrał (...), bo rachunek był jedynie techniczny, ani też nie udowodnił, że powodowie wpłacili te kwoty, których żądają w (...).

Co do dalszej części żądania w kwocie 32.118,41 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 16.06.2024 roku strona powodowa wskazała, że jest to kwota tytułem częściowego świadczenia nienależnego – tj. kwota ponad kapitał kredytu wypłacony powodom.

Z zaświadczenia wynika, że powodom zostało wypłacone 134.732,55zł. Powodowie żądają zwrotu prowizji i opłaty w (...), wobec powyższego nie wiadomo w jakiej wysokości był kapitał ponad który powodowie żądają zwrotu świadczenia nienależnego. Poza tym nie wiadomo w jaki sposób powodowie przeliczyli wpłacone PLN i (...) zaliczając wpłaty na kapitał.

W ocenie Sądu, bez wiadomości specjalnych, braku materiału dowodowego, wobec treści zapisów umowy i treści zaświadczenia co do zapłaty prowizji i ubezpieczenia, Sąd nie był w stanie zweryfikować zasadności żądania co do wysokości, dlatego oddalił żądanie w całości jako nieudowodnione co do wysokości.

Pismem datowanym na dzień 16 czerwca 2024 roku, a nadanym na adres pozwanego następnego dnia, powodowie oświadczyli o dokonaniu potrącenia swojej wierzytelności: 45.660 CHF tytułem zapłaconych rat, 72.888 zł z tytułu zapłaconych rat, 782 CHF tytułem prowizji, 228 CHF tytułem ubezpieczenia z wierzytelnością pozwanego w kwocie 134.732,46zł z tytułu wypłaconego powodom kapitału udzielonego kredytu.

Zarzut potrącenia zgłoszony przez powodów co do zasady jest zasadny, natomiast z powodów wyżej wskazanych, nie do zweryfikowania pod względem wartości potrącanych wierzytelności.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 98 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. Powództwo zostało oddalone w całości, dlatego też Sąd zasądził od powodów na rzecz strony pozwanej całość poniesionych przez pozwanego kosztów procesu. Na zasądzoną kwotę złożyły się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 17zł, koszty zastępstwa procesowego – 5.400zł. Zasądzone na rzecz strony pozwanej kwoty tytułem zwrotu wynagrodzenia pełnomocnika zostały ustalone w wysokości jednej stawki minimalnej określonej w § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).

Sędzia Dorota Krawczyk

Z/ (...)