Portal Orzeczeń

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lutego 2025 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia SO Dorota Krawczyk
Protokolant:	Anna Frankowska

po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 roku w Piotrkowie Trybunalskim

sprawy z powództwa K. J. i M. P.

przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę

1.  ustala, że Umowa Nr (...) kredytu hipotecznego zawarta dnia 28 lutego 2007r. w brzmieniu nadanym aneksem Nr (...) zawartym dnia 05 maja 2008 roku pomiędzy powodami K. J. i M. P., a pozwanym (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. – następcą prawnym Banku (...) S.A. z siedzibą w W. jest nieważna w całości;

2.  zasądza od pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów:

a)  K. J. kwotę 70.133,18zł (siedemdziesiąt tysięcy sto trzydzieści trzy i 18/100 złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 marca 2024 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 18.091,45 CHF (osiemnaście tysięcy dziewięćdziesiąt jeden i 45/100 franków szwajcarskich) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 marca 2024 r. do dnia zapłaty;

b)  M. P. kwotę 70.133,18zł (siedemdziesiąt tysięcy sto trzydzieści trzy i 18/100 złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 marca 2024 roku do dnia zapłaty oraz kwotę 18.091,45 CHF (osiemnaście tysięcy dziewięćdziesiąt jeden i 45/100 franków szwajcarskich) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 21 marca 2024 r. do dnia zapłaty;

3.  zasądza od pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów:

a)  K. J. kwotę 5.917,00zł (pięć tysięcy dziewięćset siedemnaście złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu;

b)  M. P. kwotę 5.917,00zł (pięć tysięcy dziewięćset siedemnaście złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 1424/24

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 2 kwietnia 2024 r. wniesionym do Sądu Okręgowego w Sieradzu powodowie K. J. i M. P., reprezentowani przez pełnomocnika, wnieśli przeciwko pozwanemu (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. o:

1.ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego zawartej w dniu 28 lutego 2007 roku nr (...) w całości w brzmieniu nadanym aneksem nr (...) zawartym w dniu 5 maja 2008 roku pomiędzy powodami, a Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.,

1a.zasadzenie w częściach równych po ½ od (...) Bank (...) S.A z siedzibą w W. na rzecz powodów K. J. oraz M. P. kwoty 140.266,36 zł oraz 36.182,90 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 marca 2024 roku do dnia zapłaty;

- ewentualnie tj. w przypadku nieuznania ww. żądań za zasadne powodowie wnosili o :

2. ustalenie, że postanowienia z § 2 , § 4 ust. 1 i 2 umowy kredytu hipotecznego z dnia 28 lutego 2007 roku nr (...) w brzmieniu nadanym aneksem nr (...) zawartym w dniu 5 maja 2008 roku pomiędzy powodami, a Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W., którego następca prawnym jest (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W., za abuzywne a tym samym bezskuteczne względem powodów;

2 a. zasądzenie w częściach równych po ½ od (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów K. J. oraz M. P. kwoty 116,774,92 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 marca 2024 roku do dnia zapłaty;

- ewentualnie tj. w przypadku nieuznania ww. żądań za zasadne o:

3. ustalenie nieważności całego aneksu z dnia 5 maja 2008 roku zawartego do ww. umowy kredytu hipotecznego dnia 28 lutego 2007 roku oraz

3a) zasądzenie w częściach równych po 16 od (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz K. J. i M. P. kwoty 77.209,68zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie Uczonymi od 21 marca 2024 r. do dnia zapłaty;

4. zasądzenie w częściach równych od (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz K. J. i M. P. zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powodowie wskazali, że zawarli w dniu 28 lutego 2007 roku z poprzednikiem prawnym pozwanego Banku umowę kredytu hipotecznego Nr (...) na kwotę 165.000 zł. W dniu 5 maja 2008 roku strony zawarły aneks nr (...) do ww. umowy, na mocy którego przekształciły kredyt złotowy w kredyt denominowany kursem (...).

Powodowie wskazali, że skutkiem zawarcia Aneksu nr (...) było powstanie stosunku obligującego do spełnienia nowego zobowiązania czy też świadczenia, tj. świadczenia wyrażonego w walucie obcej w wyniku przeliczenia kursem waluty (...).

Zawarcie Aneksu nr (...) nie wiązało się z kontynuacją starego stosunku prawnego, bowiem dotychczasowe zobowiązanie wygasło. Zmianie uległy elementy przedmiotowo istotne umów - w przypadku kredytu indeksowanego elementem charakterystycznym, konstytutywnym dla tej umowy jest nowa kwota kredytu (rozumiana jako wyrażenie salda zobowiązania w (...)) oraz odniesienie wysokości świadczenia do innego miernika w postaci kursu waluty obcej, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Na podstawie Aneksu nr (...) strony zawarły nowy stosunek prawny, na podstawie którego zobowiązanie z pierwotnej umowy kredytu złotowego zostało umorzone, a w zamian powodowie zobowiązali się do świadczenia z umowy kredytu denominowanego.

W ocenie strony powodowej zapisy umowy zawierają klauzule niedozwolone, a mianowicie: postanowienia § 2 Aneksu nr (...) do Umowy, § 4 ust. 1 Aneksu nr (...) do Umowy oraz § 4 ust. 2 Aneksu nr (...) do umowy. Powodowie wskazali, że nigdy nie otrzymali z tytułu zawartej umowy żadnej wypłaty we frankach szwajcarskich, nie zalegają ze spłatami na rzecz pozwanego z tytułu zawartej umowy kredytu, a zawierając umowę, a także aneks nr (...) powodowie działali w charakterze konsumentów. Wskazane przez powodów postanowienia stosowane przez pozwanego dotyczące zasad ustalania kursów wymiany walut są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy powodów oraz wprowadzają rażącą dysproporcję praw i obowiązków stron, przyznając wyłącznie jednej z nich uprawnienie do dowolnego ustalania kryteriów wpływających na wysokość świadczeń stron, przy jednoczesnym odebraniu drugiej stronie możliwości do weryfikowania poprawności działania silniejszej strony umowy. Dodatkowo to na powodów, oprócz ryzyka kursowego, zostało przerzucone ryzyko całkowicie dowolnego kształtowania kursów wymiany przez kredytodawcę. Kwestionowane postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione z powodami, nie został im wyjaśniony mechanizm indeksacji oraz nie poinformowano ich rzetelnie o ryzyku walutowym, a zawarcie aneksu nr (...) ograniczono tylko do czynności technicznej, która miała rzekomo „ulepszyć” już zaciągnięty kredyt poprzez zastosowanie niższego oprocentowania. Poza zapoznaniem z projektem Aneksu nr (...) powodowie podnieśli, że nie zostali poinformowani o zasadach na jakich jest przeprowadzana denominacja kredytu, bank nie przedstawiał symulacji zmiany wysokości kapitału w wyniku zmiany kursu waluty indeksacyjnej ani informacji o historycznym kursie waluty. Powodom nie przedstawiono negatywnych scenariuszy kształtowania się kursu franka szwajcarskiego i wpływu tej zmiany na zadłużenie z tytułu kredytu, a co za tym idzie powodowie nie wiedzieli, że kwota długu może wzrosnąć w sposób nieograniczony. Nie byli świadomi, że dla ustalenia kursu indeksacji pozwany korzysta z opracowanych przez siebie tabel kursowych, a w sytuacji, gdyby zostali zaznajomieni ze wszystkimi skutkami zawartej z pozwanym umowy kredytu indeksowanego na jej zawarcie by się nie zdecydowali (k. 3 - 40).

Postanowieniem z dnia 13 maja 2024 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi Wydział I Cywilny, na skutek przedstawienia przez Sąd Okręgowy w Sieradzu sprawy na podstawie art. 48 ¹ k.p.c., wyznaczył Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim do rozpoznania sprawy (k. 116 i 120).

W odpowiedzi na pozew pozwany, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o oddalenie powództwa w całości; ewentualnie, w przypadku uwzględnienia, w całości lub w części, roszczenia zawartego w punkcie 1a) pozwu wyrażonego w walucie (...), wnosił o zastrzeżenie w wyroku, że zapłata zasądzonej należności w zakresie kwot odpowiadających wysokości kolejnych rat kredytu, składających się na roszczenie strony powodowej, nastąpi w złotych polskich według kursów średnich (...), ogłaszanych przez Narodowy Bank Polski, obowiązujących każdorazowo w dniach uiszczenia na rzecz pozwanego przez stronę powodową każdej z rat kredytu, składających się na kwotę żądaną w punkcie 1 a) petitum pozwu, wnosił o zasądzenie od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na podstawie norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Odnosząc się do treści pozwu pozwany podniósł , że umowa kredytu denominowanego kursem franka jest dopuszczalna na płaszczyźnie prawa, a co za tym idzie brak jest podstaw do stwierdzenia jej bezwzględnej nieważności. Ponadto pozwany zaprzeczył jakoby wskazane przez powodów postanowienia miały charakter abuzywny. W przypadku zaś uznania wskazanych klauzul za niedozwolone, zdaniem pozwanego brak jest podstaw do uznania upadku całej umowy. Pozwany wskazał, że umowa może nadal obowiązywać i być wykonywana bezpośrednio w walucie (...) lub poprzez zastosowanie do przeliczeń kursów średnich NBP i brak jest podstaw do zwrotu żądanych przez powodów świadczeń. Pozwany zakwestionował także istnienie interesu prawnego po stronie powodów (k. 147-183).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Pozwany (...) Bank (...) S.A. w W. jest następcą prawnym Banku (...) w W..

/bezsporne/

W dniu 28 lutego 2007 r. powodowie zawarli z Bankiem (...) S.A. w W. umowę Nr (...) kredytu hipotecznego w złotych na podstawie, której Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 165.000 zł, a kredytobiorcy zobowiązali się do jego wykorzystania zgodnie z warunkami niniejszej umowy. Kredyt został udzielony przez bank na okres od dnia zawarcia umowy tj. od dnia 28 lutego 2007 roku do 26 lutego 2027 roku z przeznaczeniem na nabycie spółdzielczego własnościowego prawa dla lokalu mieszkalnego znajdującego się w S., o pow. 90,4 m. kw.( § 1 ust. 1 -3 umowy).

Zawarcie umowy kredytu z dnia 28 lutego 2007 roku zostało poprzedzone złożeniem przez stronę powodową dnia 20 lutego 2007 roku wniosku o udzielenie kredytu hipotecznego. Wnioskowali o kredyt w kwocie 165.000zł. We wniosku powodowie wskazali, że wybierają jako walutę kredytu PLN. We wniosku powodowie podpisali oświadczenie o ponoszeniu ryzyka walutowego i/lub ryzyka zmiennej stopy procentowej o treści przygotowanej przez bank.

Zgodnie z § 1 ust. 3 umowy kredyt został udzielony na nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego.

Zgodnie z § 2 umowy od kwoty udzielonego kredytu Bank pobierał jednorazowo, najpóźniej w dniu wypłaty kredytu, bezzwrotną opłatę przygotowawczą w wysokości 200,00zł. Wypłata kredytu miała nastąpić jednorazowo bezgotówkowo na rzecz zbywcy nieruchomości w terminie do dnia 03.04.2007r. (§ 2 ust. 1 -2).

W § 4 ust. 1 kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie.

Zgodnie z § 4 ust. 2 kredyt spłacany jest miesięcznie w równych ratach kapitałowych. Pierwsza lub ostatnia rata kapitału mogły stanowić ratę wyrównującą, a spłata odsetek przypadać miała w terminach i być spłacana miesięcznie w terminach płatności rat kapitału.

W sprawach nieuregulowanych umową ma zastosowanie Regulamin kredytu budowlanego i hipotecznego (§ 17 umowy).

/dowód: wniosek kredytowy z dnia 20 lutego 2007 roku k. 210-213, umowa kredytu k. 60-63 oraz k. 228-231, dokumenty załączniki do umowy k. 214-222, Regulamin kredytu hipotecznego i budowlanego k. 233-240/

W dniu 3 marca 2008 roku powodowie wystąpili z wnioskiem w przedmiocie zmian warunków umowy kredytu z waluty PLN na (...).

W dniu 5 maja 2008 roku strony zawarły Aneks nr (...) do ww. umowy, na mocy którego przekształciły kredyt złotowy w kredyt denominowany kursem (...).

Zgodnie z § 1 ust. 1 i 2 Aneksu zadłużenie figurujące w księgach Banku na dzień 5 maja 2008 roku w wysokości 153.103,00 zł, z tytułu kredytu udzielonego na podstawie umowy Nr (...) z dnia 28.02.2007 roku podlega przewalutowaniu na (...) wg kursu kupna w wysokości 2, (...). Kwota kredytu po przewalutowaniu wynosi 74.292,99CHF.

Za przewalutowanie Bank pobrał od powodów prowizję w kwocie 742,93 CHF.

Zgodnie z § 3 Aneksu § 3 ust 1 Umowy otrzymał brzmienie: Oprocentowanie kredytu w dniu zawarcia aneksu wynosiło 4,3167 %, w stosunku rocznym. Oprocentowanie było zmienne i ustalane w oparciu o stawkę referencyjną 6M LIBOR, zaokrągloną do czwartego miejsca po przecinku oraz przy uwzględnieniu marży banku w wysokości 1,40 punktu procentowego (pp).

Zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 Aneksu Kredyt podlega spłacie w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w Banku w chwili spłaty.

Odsetki, prowizje oraz opłaty naliczane są w walucie kredytu i podlegają spłacie w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w Banku w chwili spłaty.

Zgodnie z § 4 ust. 3 i 4 Aneksu do Umowy Ryzyko wystąpienia różnic kursowych ponosi Kredytobiorca. Kredytobiorca został poinformowany o ponoszeniu ryzyka walutowego, co potwierdza poprzez złożenie oświadczenia według wzoru określonego w odrębnych przepisach Banku.

Stosownie do § 5 ust. 1 i 2 Umowy w brzmieniu nadanym aneksem nr (...) obowiązkowym zabezpieczeniem spłaty kredytu były:

1. hipoteka zwykła w kwocie 74.292,99 CHF stanowiącej 100% kwoty kredytu oraz hipoteka kaucyjna zabezpieczająca odsetki umowne i koszty uboczne do kwoty 37 146,50 CHF stanowiącej 50% kwoty kredytu wpisana na pierwszym miejscu na rzecz Banku na spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu posiadanym przez M. P. i K. J., zwanym dalej „nieruchomością” położoną w (...)-(...) S., ul. (...) o pow. 90,4 mkw, dla której urządzona jest przez Sąd Rejonowy w Sieradzu VI Wydział Ksiąg Wieczystych KW Nr (...),

2. ubezpieczenie nieruchomości o której mowa w pkt 1 od ognia i innych zdarzeń losowych wraz z cesją praw z polisy na rzecz Banku w zakładzie ubezpieczeń, z którym umowę o ubezpieczenie zawarł Kredytobiorca lub Bank,

3. ubezpieczenie kredytowanego niskiego wkładu w (...) S.A. z/s w W. ul. (...) II 24 na podstawie Generalnej umowy ubezpieczenia kredytów budowlanych i hipotecznych Nr (...)-090 z dnia 29 maja 2006 r. (§ 5 aneksu nr (...) z dnia 5 maja 2008 roku do umowy z dnia 28 lutego 2007).

Dnia 03.03.2008 roku powodowie podpisali oświadczenie o ponoszeniu ryzyka walutowego i/lub ryzyka zmiennej stopy procentowej o treści przygotowanej przez bank.

/dowód: aneks nr (...) z dnia 5maja 2008 roku k. 64 oraz k. 247, oświadczenie k. 223, oświadczenie k. 242, wniosek o zmianę warunków k. 246/

Dnia 29 kwietnia 2015 r. powodowie złożyli wniosek o zmianę warunków kredytu hipotecznego w zakresie waluty spłaty.

Dnia 29 kwietnia 2015 r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy kredytu Nr (...) z dnia 28 lutego 2007 roku, zmienionej Aneksem Nr (...) w dniu 05.05.2008 r., zgodnie z którym spłata kredytu udzielonego Kredytobiorcom na podstawie umowy kredytu z dnia 28 lutego 2007 roku Nr (...) zmienionej aneksem Nr (...) z dnia 05.05.2008 r., zwanej dalej „umową kredytu”, następuje w (...) w formie wpłaty na rachunek wskazany przez powodów przeznaczony do spłaty kredytu, za którego otwarcie i prowadzenie Bank (...) nie pobiera opłaty. Wszelkie wpłaty dokonane przez kredytobiorców przed terminem płatności albo w kwotach wyższych niż wynikające z umowy kredytu, rozliczane są w terminach spłat. Wpłacone kwoty nie podległy oprocentowaniu.

Na podstawie § ust. 2. Aneksu Nr (...) kredytobiorcy mogli dokonać zmiany sposobu spłaty kredytu ze spłaty w walucie kredytu na spłatę w walucie polskiej i odwrotnie pod warunkiem złożenia w Banku (...) dyspozycji zmiany waluty spłaty kredytu wraz ze wskazaniem rachunku/konta, o którym mowa w § 3 ust. 1 - w przypadku spłaty kredytu w walucie polskiej, bądź rachunku, określonego w ust. 1 - w przypadku spłaty w walucie kredytu, co najmniej na 3 dni przed terminem płatności raty, bądź przedterminowej spłaty kredytu w całości lub w części. Od upływu 3 dni od dnia złożenia ww. dyspozycji spłata kredytu oraz opłat i prowizji następuje w walucie wskazanej w dyspozycji, w terminie i wysokości określonych w umowie kredytu. Zmiana waluty spłaty kredytu na podstawie ww. dyspozycji nie wymaga zawarcia aneksu do umowy kredytu.

Zgodnie z § 2. ust. 1 Aneksu kredytobiorców zobowiązano do zapewnienia w terminach płatności środków pieniężnych w walucie kredytu na rachunku, o którym mowa w § 1 ust. 1, na spłatę zobowiązań z tytułu umowy kredytu, z uwzględnieniem ust. 2 i 3.

Zgodnie z § 2. ust. 2 Aneksu wpłaty gotówkowe na rachunek, o którym mowa w ust. 1, nie obejmowały możliwości wpłaty bilonu waluty kredytu.

Po całkowitej spłacie kredytu, środki pieniężne pozostające na rachunku, o którym mowa w ust. 1: 1) podlegały wypłacie w walucie kredytu, z zastrzeżeniem pkt 2,

/dowód: aneks nr (...) z dna 29 kwietnia 2015 roku k. 65-67, zaświadczenie z dnia 5 stycznia 2024 roku k. 68/

Wypłata kredytu nastąpiła w dniu 8 marca 2007 roku w kwocie 165.000zł.

/dowód: zaświadczenie k. 68/

W wykonaniu zawartej przez strony umowy kredytu z dnia 28 lutego 2007 roku, zmienionej aneksem nr (...) z 05.05.2008 roku powodowie dokonali spłat na rzecz Banku, których suma w PLN wyniosła 140. 266,36 zł oraz w walucie (...) wyniosła 36.182,90 CHF.

/dowód: historia spłaty rat kapitałowych w okresie od 28 lutego 2007 roku do 4 stycznia 2024 roku k. 69-72, k. 259-265/

Pismem z dnia 11 marca 2024 roku powodowie wezwali pozwanego do zapłaty w terminie 7 dni licząc od dnia otrzymania pisma przez pozwanego kwoty 140.266.36 zł oraz kwoty 36.182,90 CHF, na którą to kwotę składają się:

1.  nienależnie pobrane świadczenia, uiszczone na rzecz Banku z tytułu udzielonego kredytu na podstawie Umowy Nr (...) kredytu hipotecznego zawartej dnia 28 lutego 2007 r. w brzmieniu nadanym aneksem nr (...) zawartym dnia 5 maja 2008 r. obejmujących sumę rat kredytowych spełnionych na rzecz kredytodawcy od dnia 28 lutego 2007 r. do dnia 5 grudnia 2023 r. z uwagi na nieważność całej umowy w świetle przepisów prawa.

W przypadku nieuwzględnienia wezwania do zapłaty w zakresie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tytułu nieważności całej umowy, powodowie wzywali do zapłaty:

2. nienależnie pobranych rat kapitałowo - odsetkowych w wyższej wysokości niż rzeczywiście powinniśmy spłacać w okresie od dnia 28 lutego 2007 r. do dnia 5 grudnia 2023 r., w’ związku z zawarciem w treści powyżej wskazanej umowy niedozwolonych postanowień umownych, których to treść miała wpływ na wysokość spłacanych przez powodów rat kapitałowo - odsetkowych w wysokości 116 774,93 zł wskutek uznania postanowień § 2, § 4 ust. 1, § 4 ust. 2 Umowy Nr (...) kredytu hipotecznego zawartej dnia 28 lutego 2007 r. w brzmieniu nadanym aneksem nr (...) zawartym dnia 5 maja 2008 r. za abuzywne w rozumieniu art. 385 ¹ k.c.

W przypadku nieuwzględnienia wezwania do zapłaty w zakresie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tytułu nieważności całej umowy, wzywamy do zapłaty:

3. nienależnie pobranych rat kapitałowo - odsetkowych w wyższej wysokości niż rzeczywiście powinniśmy spłacać w okresie od dnia 28 lutego 2007 r. do dnia 5 grudnia 2023 r., w związku z zawarciem w treści aneksu nr (...) zawartego dnia 5 maja 2008 roku niedozwolonych postanowień umownych, których to treść miała wpływ na wysokość spłacanych przez powodów rat kapitałowo - odsetkowych w wysokości 77. 209,68 zł wskutek uznania nieważności całego aneksu nr (...) zawartego dnia 5 maja 2008 roku

Mając na uwadze powyższe powodowie wskazali, że oczekują wypłaty wskazanych kwot ze względu na abuzywność postanowień § 2, § 4 ust. 1, § 4 ust. 2 Umowy Nr (...) kredytu hipotecznego zawartej dnia 28 lutego 2007 r. w brzmieniu nadanym aneksem nr (...) zawartym dnia 5 maja 2008 r. w rozumieniu art. 385 ¹ k.c..

Wezwanie zostało doręczone pozwanemu w dniu 13 marca 2024 roku.

W odpowiedzi na wezwanie powodów do zapłaty pozwany, pismem z dnia 21.03.2024 roku, wskazał brak podstaw do uwzględnienia żądań powodów kwestionując wszystkie zarzuty i roszczenia powodów.

/dowód: wezwanie do zapłaty k 88-90 waz z dowodem nadania k. 91 i doręczenia k. 92/pismo pozwanego k. 93-94/

Powodowie pozostają ze sobą w związku partnerskim i pozostawali w nim zawierając sporną umowę. Potrzebowali pieniędzy na zakup mieszkania. Celem pozyskania środków finansowych zwrócili się po oferty do kilku banków. Po porównaniu ofert ok. 2-3 banków powodowie zdecydowali się na ofertę kredytu złotówkowego przedstawioną przez poprzednika pozwanego - Bank (...), który zaproponował powodom najniższe oprocentowanie.

W 2008 roku nastąpił kryzys i raty kredytu uległy znacznemu wzrostowi z 1300 zł do 1600 zł, więc wzrost kosztów kredytu złotowego skłonił powodów do tego, aby wziąć kredyt frankowy. Poszli do banku zapytać czy jest taka możliwość i przedstawiono powodom propozycję, która wydała się korzystna. Raty miały być niższe i wynosić około 1300 zł. Płacili 1600 zł, to była dla powodów istotna różnica. Dla powodów najistotniejszą kwestią były: oprocentowanie i wysokość rat.

Powodowie zapoznali się z treścią przygotowanego do podpisania aneksu. Powodowie wiedzieli, że zmiana wysokości kursu franka szwajcarskiego będzie wpływać na wysokość miesięcznej raty, nie zdając sobie sprawy z jego oddziaływania na saldo kredytu. Pracownik banku nie poinformował powodów, że kurs waluty ma wpływ też na wysokość kapitału. Mowa była ogólnie o ryzyku kursowym. Bank przedstawił tą umowę jako korzystną. A zagrożenia zostały pominięte. Powodom nie wyjaśniono mechanizmu stosowania kursu kupna i kursu sprzedaży (...), nie pokazywano historycznego kursu franka, nie robiono symulacji kształtowania się raty i kapitału na przyszłość w przypadku wzrostu kursu franka szwajcarskiego, frank szwajcarski był prezentowany jako waluta stabilna.

Do 2015 roku powodowie dokonywali spłaty rat kredytu w złotówkach. Do tego czasu środki były pobierane przez bank bezpośrednio z konta powodów w złotówkach, które następnie bank przeliczał na walutę (...) wg swojego kursu. Dzisiaj powodowie mają wiedzę, że kursy stosowane przez bank nie miały charakteru rynkowego. Nie zdawali sobie wcześniej z tego sprawy. Nie wiedzą o ile kursy Banku odbiegały od kursów rynkowych. Bank wyliczał sam kurs (...) i ściągał z konta powodów pieniądze tytułem raty.

Dopiero aneks nr (...) z dnia 29 kwietnia 2015 roku umożliwił powodom dokonywanie spłaty rat kredytu we frankach.

W czasie zawierania umowy z dnia 28 lutego 2007 roku, powodowie poza kwestiami dotyczącymi wysokości prowizji, którą powodowie dostali najniższą z możliwych, nie mieli możliwości negocjowania jej warunków.

Powodowie cały czas mieszkają w zakupionym ze środków kredytowych mieszkaniu. Żaden z powodów nie prowadził działalności gospodarczej w mieszkaniu kupionym ze spornego kredytu, nieruchomość również nie była siedzibą prowadzenia działalności gospodarczej.

/dowód: zeznania powodów k. 280-281/

Sąd dokonał następującej oceny materiału dowodowego:

Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2, 3 i 5 kpc pominął wniosek pozwanego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości. Zasadniczy spór pomiędzy stronami w niniejszej sprawie dotyczył wyłącznie kwestii materialnoprawnych i koncentrował się na ocenie postanowień umownych stosowanych przez poprzednika pozwanego przez pryzmat ich zgodności z przepisami prawa chroniącymi konsumentów, a zakazujących m.in. stosowania klauzul abuzywnych we wzorcach umownych przez przedsiębiorców. W konsekwencji dla rozstrzygnięcia sprawy Sąd nie potrzebował wiadomości specjalnych, które mógłby przedstawić biegły w swojej opinii, zaś dopuszczenie tych dowodów jedynie przedłużyłoby postępowanie. Wobec zasadności powództwa w zakresie nieważności umowy w całości postępowanie dowodowe obejmowało ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia przez bank od powodów. Ustalając wysokość zobowiązania, Sąd przyjął kwotę wskazaną na podstawie dokumentu wystawionego przez pozwanego, którego wiarygodności pozwany nie kwestionował.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo główne jest zasadne.

Umowa Nr (...) kredytu hipotecznego zawarta dnia 28 lutego 2007r. w brzmieniu nadanym aneksem Nr (...) zawartym dnia 05 maja 2008 roku pomiędzy powodami K. J. i M. P., a pozwanym (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. – następcą prawnym Banku (...) S.A. z siedzibą w W. była umową kredytu waloryzowanego. Umowa kredytu waloryzowanego stanowi szczególny rodzaj umowy kredytu bankowego, w której kredyt zostaje udzielony i wypłacony w walucie polskiej, a rozliczany w walucie obcej.

Strona powodowa zarzucała, że wprowadzony do umowy mechanizm indeksacji stanowi niedozwoloną klauzulę umowną, a po jej wyeliminowaniu umowa nie może być wykonywana i jest w związku z tym nieważna w całości.

W analizowanej sprawie kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma ocena skutków prawnych aneksu z 05.05.2008 r. do umowy kredytowej.

W ocenie Sądu, w analizowanej sprawie, aneks nr (...) z 05.05.2028 roku wprowadzający przejście z kredytu złotowego na ten związany z walutą stanowi tak znaczącą ingerencję w treść stosunku prawnego, że nie można mówić jedynie o zmianie, lecz o nawiązaniu zupełnie nowej umowy. Ostatecznie, zawarcie aneksu oznaczało całkowite zakończenie istnienia pierwotnej umowy kredytu złotowego z dnia 28.02.2007 roku.

Zgodnie z art. 506 § 1 k.c. odnowienie ma miejsce, jeżeli w celu umorzenia zobowiązania dłużnik zobowiązuje się za zgodą wierzyciela spełnić inne świadczenie albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej. W takiej sytuacji dotychczasowe zobowiązanie wygasa, a w jego miejsce pojawia się nowe. Przyjmuje się, że odnowienie jest czynnością kauzalną, co oznacza, iż powstanie nowego zobowiązania jest uzależnione od istnienia dotychczasowego.

W przepisie art. 506 KC ustawodawca uregulował inny od potrącenia przypadek wygaśnięcia zobowiązania powiązany z zaspokojeniem wierzyciela, a mianowicie nowację. N. (novatio) jest umową zawieraną między dłużnikiem a wierzycielem w celu umorzenia zobowiązania. W umowie tej dłużnik zobowiązuje się, za zgodą wierzyciela, spełnić inne świadczenie niż to, do którego był pierwotnie zobowiązany, przy czym nie może tu chodzić jedynie o zmieniony sposób wykonania świadczenia przez dłużnika, np. co do miejsca czy terminu, lub zobowiązuje się spełnić to samo świadczenie, ale z innej podstawy prawnej.

Słusznym zdaniem części piśmiennictwa i judykatury, aby przyjąć odnowienie, wystarczą nawet niewielkie zmiany treści zobowiązania, byleby tylko strony miały niewątpliwy zamiar zaciągnięcia nowego zobowiązania w miejsce dotychczasowego (M. Pyziak-Szafnicka, M. Wilejczyk, w: SPP, t. 6, 2018, s. 1680–1681; K. Zawada, w: K. Pietrzykowski, Komentarz KC, t. 2, 2015, art. 506, Nb 3; wyr. SN: z 14.3.2002 r., IV CKN 826/00, Legalis, oraz z 7.3.2014 r., IV CSK 440/13, Legalis).

Wyrażane bywa też stanowisko bardziej rygorystyczne (wyr. SN z 12.3.2002 r., IV CKN 862/00, L.), gdzie SN uznał, że zmiana treści zobowiązania przy odnowieniu musi być przedmiotowo istotna (tak też wyr. SN z 10.3.2004 r., IV CK 95/03, MoP 2004, Nr 8, s. 242; wyr. SN z 18.6.2009 r., II CSK 37/09, L.; wyr. SN z 20.8.2009 r., II CSK 97/09, L.).

W analizowanej sprawie, po zawarciu aneksu nr (...), zmianie uległy elementy przedmiotowo istotne umowy - w przypadku kredytu indeksowanego elementem charakterystycznym, konstytutywnym dla tej umowy jest nowa kwota kredytu rozumiana jako wyrażenie salda zobowiązania w (...) oraz odniesienie wysokości świadczenia do innego miernika w postaci kursu waluty obcej.

W ocenie Sąd skutkiem zawarcia Aneksu nr (...) było powstanie stosunku obligującego do spełnienia nowego zobowiązania czy też świadczenia, tj. świadczenia wyrażonego w walucie obcej w wyniku przeliczenia kursem waluty (...). Zawarcie Aneksu nr (...) nie wiązało się z kontynuacją starego stosunku prawnego, bowiem dotychczasowe zobowiązanie wygasło. Na podstawie Aneksu nr (...) strony zawarły nowy stosunek prawny, na podstawie którego zobowiązanie z pierwotnej umowy kredytu złotowego zostało umorzone, a w zamian powodowie zobowiązali się do świadczenia z umowy kredytu denominowanego, dlatego też należy zbadać czy zostały spełnione przesłanki do unieważnienia całej umowy – nowej umowy powstałej na skutek zawarcia Aneksu nr (...).

Zgodnie z § 1 ust. 1 i 2 Aneksu zadłużenie figurujące w księgach Banku na dzień 5 maja 2008 roku w wysokości 153.103,00 zł, z tytułu kredytu udzielonego na podstawie umowy Nr (...) z dnia 28.02.2007 roku podlega przewalutowaniu na (...) wg kursu kupna w wysokości 2, (...). Kwota kredytu po przewalutowaniu wynosi 74.292,99CHF.

Zgodnie z § 3 Aneksu § 3 ust 1 Umowy otrzymał brzmienie: Oprocentowanie kredytu w dniu zawarcia aneksu wynosiło 4,3167 %, w stosunku rocznym. Oprocentowanie było zmienne i ustalane w oparciu o stawkę referencyjną 6M LIBOR, zaokrągloną do czwartego miejsca po przecinku oraz przy uwzględnieniu marży banku w wysokości 1,40 punktu procentowego (pp).

Zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 Aneksu Kredyt podlega spłacie w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w Banku w chwili spłaty.

Odsetki, prowizje oraz opłaty naliczane są w walucie kredytu i podlegają spłacie w złotych przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego w Banku w chwili spłaty.

Zgodnie z § 4 ust. 3 i 4 Aneksu do Umowy Ryzyko wystąpienia różnic kursowych ponosi Kredytobiorca. Kredytobiorca został poinformowany o ponoszeniu ryzyka walutowego, co potwierdza poprzez złożenie oświadczenia według wzoru określonego w odrębnych przepisach Banku.

Aneks zmienił również zabezpieczenie kredytu.

Z powyższego wynika, że na skutek Aneksu nr (...) zmianie uległy wszystkie istotne elementy umowy, a także inne nieistotne jak np. chociażby zabezpieczenie.

W zakresie ochrony praw konsumenta przed naruszeniami słuszności kontraktowej istnieją przepisy szczególne (w tym art. 385 ¹ – 385 ³ kc) wprowadzające instrument wzmożonej względem zasad ogólnych kontroli treści postanowień narzuconych przez przedsiębiorcę pod kątem poszanowania interesów konsumentów, a także szczególną sankcję mającą niwelować niekorzystne skutki zastosowania klauzul abuzywnych. Przepisy dotyczące nieuczciwych postanowień umownych stanowią implementację do krajowego systemu prawnego Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29) należy zatem odwołać się do znacznego dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Przy stwierdzeniu abuzywności niektórych postanowień umownych umowa nadal może wiązać strony w pozostałym zakresie albo – o ile po stwierdzeniu abuzywności tych postanowień nie da się wykonać – umowa może być również uznana za nieważną.

W niniejszej sprawie strona powodowa działała jako konsument. Zgodnie bowiem z treścią art. 221 kc za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. O szeroko rozumianym pojęciu konsumenta wypowiedział się (...), w wyroku z dnia 8 czerwca 2023 roku w sprawie IC 570/21.

Przedmiotowa umowa nie miała związku z jakąkolwiek działalnością gospodarczą lub zawodową powodów. Kredyt został zaciągnięty na spłatę kredytu mieszkaniowego, co wprost wynika z umowy, a więc nie ulega żadnej wątpliwości, że sporny kredyt był przeznaczony na cele mieszkaniowe powodów, a mieszkanie, jak wynika z zeznań powodów nigdy nie było wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej, powodowie dalej w nim mieszkają.

Zgodnie z art. 385 § 3 kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Powyższe zawiera wzruszalne domniemanie prawne nieuzgodnienia indywidualnego postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Ponadto ciężar dowodu, że klauzule ryzyka walutowego i klauzule przeliczeniowe zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na banku (art. 3851 § 4 kc). Zgodnie zaś z art. 3 ust. 2 dyrektywy 93/13 warunki umowy zawsze zostaną uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał w związku z tym wpływu na ich treść, zwłaszcza jeśli zostały przedstawione konsumentowi w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej, a fakt, że niektóre aspekty warunku lub jeden szczególny warunek były negocjowane indywidualnie, nie wyłącza stosowania niniejszego artykułu do pozostałej części umowy, jeżeli ogólna ocena umowy wskazuje na to, że została ona sporządzona w formie uprzednio sformułowanej umowy standardowej.

Ciężar dowodu, że kwestionowane klauzule zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na banku zgodnie z art. 385 ¹ § 4 kc. Pozwany temu ciężarowi nie sprostał.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że umowa została zawarta w oparciu o standardowy wzorzec umowy kredytu indeksowanego, której integralną część stanowił regulamin, stworzony przez pozwanego. Brak indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień umownych dotyczących indeksacji wynika z samego charakteru zawartej umowy – opartych o treść stosowanego przez bank wzorca umownego. Stronie powodowej zaoferowano produkt typowy, przygotowany w całości przez bank i adresowany do klientów zainteresowanych umową kredytu hipotecznego z wykorzystaniem waluty (...). Taki sposób zawierania umowy w zasadzie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty kredytu, ewentualnie wysokości oprocentowania, marży czy prowizji. Sama zaś możliwość wyboru kredytu złotowego nie jest dowodem na to, że konsument wybierający kredyt indeksowany mógł indywidualnie negocjować postanowienia wzorca kredytu indeksowanego. Nie świadczy o indywidualnym uzgodnieniu to, że przedsiębiorca stworzył kilka wzorców umów, jeżeli konsument może jedynie dokonać wyboru pomiędzy takimi wzorcami, a nie doprowadzić w drodze negocjacji do modyfikacji postanowień danego wzorca. Niedozwolony charakter badanych klauzul usuwa wyłącznie indywidualne uzgodnienie tych klauzuli, nie zaś wybór przez konsumenta wzorca z kilku oferowanych przez pozwanego.

Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie. Nie miało to miejsca w niniejszej sprawie. Ostatecznie umowę zawarto na podstawie wzorca umownego przygotowywanego przez bank.

Ponieważ na podstawie umowy zawartej z powodami pozwany Bank miał swobodę w ustalaniu kursu franka szwajcarskiego dla potrzeb przeliczenia kwoty kredytu udzielonego powodom na walutę (...), niedozwolony charakter tej części klauzuli indeksacyjnej jest wystarczający do wyeliminowania z umowy całości mechanizmu indeksacji.

W związku z powyższym zakwestionowane postanowienia umowy wprowadzające mechanizm indeksacji świadczeń stron do waluty obcej tj. postanowienia § 2 Aneksu nr (...) do Umowy, § 4 ust. 1 Aneksu nr (...) do Umowy oraz § 4 ust. 2 Aneksu nr (...) do umowy mają charakter niedozwolony.

Postanowienia dotyczące indeksacji kredytu – zarówno dotyczące sposobu przeliczenia kwoty kredytu na (...) przy ustalaniu kapitału (przewalutowanie na (...)), sposobu przeliczania poszczególnych spłacanych rat – określają świadczenia główne stron w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 kc. Dotyczą bowiem one bezpośrednio sposobu określenia kwoty wykorzystanego i spłacanego kredytu, a zatem elementów należących zgodnie z treścią art. 69 ustawy prawo bankowe do essentialia negotii umowy kredytu.

Następnie należało dokonać oceny, czy kwestionowane klauzule zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (art. 385 ¹ § 1 zd. 2 kc), tj. prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG). Wyrażenie ich prostym i zrozumiałym językiem nie sprowadza się jednak do formalnego pouczenia o możliwości wzrostu kursu waluty, lecz wymaga przekazania niezbędnych informacji w sposób, który umożliwia konsumentowi oszacowanie – potencjalnie istotnych – konsekwencji ekonomicznych klauzuli indeksacyjnej dla jego zobowiązań finansowych.

Klauzula ryzyka walutowego nie została sformułowana w sposób jednoznaczny, ponieważ nie pozwalała kredytobiorcy na zrozumienie wszelkich konsekwencji finansowych wiążących się z zawarciem kredytu powiązanego z kursem waluty obcej.

Treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej, stosowanego w celu obliczenia rat kredytu, w taki sposób by miał on możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę (zob. m.in. wyrok (...) z 18 listopada 2021 r., C - 212/20).

Odnosząc się do klauzul przeliczeniowych wskazać należy, iż na ich podstawie nie było możliwe precyzyjne określenie kwoty kredytu oraz kwoty spłaty bez odniesienia do kursów kupna i sprzedaży waluty ustalanego jednostronnie przez pozwany Bank (obowiązującego w Banku). W umowie nie zostały określone w jednoznaczny i weryfikowalny sposób kryteria, w oparciu o które bank ustalał kursy walut. Ponadto w umowie nie wskazano żadnych kryteriów co do górnej granicy kursów ustalanych jednostronnie przez bank. Umowa czy regulamin nie precyzuje bowiem sposobu ustalania kursu kupna i sprzedaży waluty, do której kredyt był indeksowany.

Tym samym klauzule przeliczeniowe nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób pozwany bank ustala kurs (...) dla celu wykonania umowy kredytu.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Artykuł 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13 stanowi natomiast, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Przepisy dotyczące klauzul abuzywnych stanowią implementację Dyrektywy 93/13, dokonując ich wykładni uwzględnić zatem należy, dorobek orzeczniczy (...). Nie ma wątpliwości, że ścisła interpretacja przesłanki określonej w prawie polskim byłaby niezgodna z dyrektywą, dlatego konieczne jest uwzględnienie w rozszerzającej wykładni pojęcia „rażące naruszenie interesów konsumenta”, tak by objęło ono sytuację „znaczącej nierównowagi praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta”.

Kształtowanie treści stosunku obligacyjnego wbrew dobrym obyczajom wyraża się w tworzeniu przez bank takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Z kolei kształtowanie przez te postanowienia praw i obowiązków konsumenta w sposób rażąco naruszający jego interesy, ujmuje się jako nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta w określonym stosunku obligacyjnym (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I CK 832/04, z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).

Sąd dokonał oceny kwestionowanych postanowień umownych według stanu z chwili zawarcia umowy (zob. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Tym samym dla oceny tej nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak sposób wykonywania umowy, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku, kwestia możliwości zawarcia lub faktycznego zawarcia przez strony aneksu do umowy kredytu, w tym aneksu upoważniającego kredytobiorcę do spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej, wieloletnie wykonywanie umowy przez kredytobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, a także późniejsze zmiany stanu prawnego, w tym wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało również znaczenia, że wybór kredytu indeksowanego kursem waluty obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR 3M) charakterystycznego dla kredytów udzielanych w walucie EUR lub powiązanych z tą walutą.

Z umową kredytu wiązało się ryzyko kursowe polegające na tym, że znaczna zmiana kursu walut mogła prowadzić do istotnej zmiany wysokości zobowiązania jednej ze stron, a skala tego ryzyka była nieograniczona. W tej sytuacji bank będący profesjonalistą winien udzielić stosowanych informacji i pouczeń konsumentom, którzy byli stroną słabszą i gorzej zorientowaną w funkcjonowaniu rynku finansowego. P. obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat. W konsekwencji w informacji dla kredytobiorców należało wskazywać zarówno samą obiektywnie wysoką zmienność kursu, jak też realną możliwość zwiększenia kursu o kilkadziesiąt czy kilkaset procent w stosunku do momentu zawarcia umowy.

Obowiązkiem banku oferującego kredyt indeksowany do waluty obcej było określanie nie tylko bieżących parametrów finansowych, ale i możliwego, niekorzystnego rozwoju sytuacji na globalnym rynku walut. Niepełna informacja o ryzyku kursowym, wynikająca np. z przyjęcia zaniżonego maksymalnego wzrostu kursu, z pominięciem informacji wynikających z historii zmiany kursu danej waluty, w oczywisty sposób wpływała na decyzję zawarcia umowy przez kredytobiorcę. Nawet rozważny klient banku nie jest, co do zasady, profesjonalistą, nie posiada on dostatecznej wiedzy dla samodzielnej oceny ryzyka kursowego i musi opierać się na informacjach banku. Dlatego też, ma i zawsze miał prawo do rzetelnej informacji, która nie będzie wprowadzać go w błąd (por. wyrok SA w Warszawie z 10.02.2015 r. V ACa 567/14). Kredytujący bank jako profesjonalny uczestnik rynku finansowego musiał mieć tego pełną świadomość, w przeciwieństwie do przeciętnego obywatela.

Przy zawieraniu ocenianej umowy powodom zabrakło, zdaniem sądu, pouczenia o realnych skutkach znacznej zmiany kursu waluty obcej, w szczególności o tym, że skala ryzyka kursowego jest nieograniczona, a kredytobiorca w praktyce nie ma żadnej możliwości zabezpieczenia się przed tym ryzykiem. Powyższe zaniechania informacyjne są szczególnie istotne, jeśli wziąć pod uwagę indywidualną sytuację strony powodowej, w tym brak wiedzy finansowej oraz fakt, że powodowie nie posiadali dochodów w (...).

W kwestionowanej umowie występuje zróżnicowanie pomiędzy kursem kupna i sprzedaży stosowanym dla określenia wysokości kapitału kredytu oraz wysokości rat spłaty.

Strony umowy kredytu nie umawiały się na prowadzenie przez bank działalności kantorowej – dokonywania wymiany walut, a postanowiły jedynie wprowadzić do umowy mechanizm o charakterze indeksacyjnym, pozwalający na zastosowanie stóp procentowych przewidzianych dla waluty obcej. Równocześnie nie może budzić wątpliwości, że konstrukcja, w której w chwili wypłaty kredytu wysokość wyrażonego w złotych polskich zobowiązania konsumenta jest, w wyniku zastosowania dla jej ustalenia kursu sprzedaży, wyższa niż wysokość udzielonego mu kredytu, stanowi naruszenie interesów konsumenta. Bank wykorzystał swoją przewagę kontraktową dla wprowadzenia do umowy rozwiązań korzystnych wyłącznie dla kredytodawcy, w nieuzasadniony sposób zwiększających wysokość świadczeń, do których zobowiązany jest kredytobiorca. Kwestionowane klauzule poprzez odniesienie do tabel banku dawały mu w istocie całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umowy w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank. Bank nie zaproponował przy tym żadnych mechanizmów, które ograniczałyby ryzyko walutowe, tym samym mógł ustalić kurs na dowolnym poziomie, nawet oderwanym od jakiegokolwiek kursu występującego na rynku, ze szkodą dla kredytobiorcy. Jednocześnie kredytobiorca był zmuszony zastosować się do tego kursu, gdyż nie miał możliwości spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. Ponadto w oparciu o kwestionowane postanowienia kredytobiorca został obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu tj. różnicy pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty obcej, pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a służyły jedynie pokryciu kosztów udzielenia przez bank kredytu i zabezpieczenia banku przed ryzykiem kursowym. W umowie przy tym brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty oraz jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają.

Jednocześnie mechanizmy, które mają służyć uzasadnieniu stosowania takiej konstrukcji pozostają bez znaczenia w niniejszej sprawie, skoro oceny zgodności postanowienia umownego z dobrymi obyczajami dokonuje się w oparciu o treść umowy i okoliczności jej zawarcia, nie zaś w oparciu o przyjęty przez przedsiębiorcę sposób wykonywania umowy, w tym finansowania przez niego działalności swojego przedsiębiorstwa, w zakresie pozwalającym na wykonanie umowy. Nie ma również znaczenia, czy bank rzeczywiście korzystał z możliwości, jakie wynikają dla niego z określonego brzmienia postanowień umownych. Istotne jest jedynie, że nie było żadnych przeszkód, aby z takich uprawnień, mogących naruszać interesy konsumenta, mógł skorzystać. Postanowienie umowne ma niedozwolony charakter nie dlatego, że jest w niewłaściwy sposób wykorzystywane przez przedsiębiorcę – tym bardziej, że jest to okoliczność, która w toku wykonywania umowy może się zmieniać. To samo postanowienie nie może być abuzywne bądź tracić taki charakter jedynie w wyniku przyjęcia przez jedną ze stron umowy określonego sposobu jej wykonania, korzystania bądź niekorzystania z wynikających z niej uprawnień. Postanowienie jest niedozwolone, jeśli daje kontrahentowi możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta. Dla oceny abuzywności klauzul przeliczeniowych nie miało znaczenia, że wybór kredytu powiązanego z kursem waluty obcej pozwalał kredytobiorcy na skorzystanie z niższego oprocentowania (LIBOR 3M).

Tym samym klauzule przeliczeniowe wymienione wyżej należało uznać za postanowienia kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszający jego interesy (art. 385 ¹ § 1 kc).

Konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie umowne ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 kc jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385 ¹ § 2 kc zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (zob. m.in uchwałę Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, a także wyroki Sądu Najwyższego: z 30 maja 2014 r., III CSK 204/13; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17).

W przypadku, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są związane pozostałą częścią umowy (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16 oraz z 24 października 2018 r., II CSK 632/17). Kluczowa jednak w tym zakresie jest wykładnia art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13. Przepis ten należy interpretować w ten sposób, iż warunek umowny uznany za nieuczciwy należy co do zasady uznać za nigdy nieistniejący, tak by nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć z reguły skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w braku tego warunku (wyrok (...) z 21 grudnia 2016 r., C-154/15, C-307/15 i C-308/15). (...) wykluczył też, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach (wyrok (...) z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17). Oznacza to, że nieuprawnione byłoby zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi. Możliwość takiej zmiany umowy przez sąd stałaby w sprzeczności z celami prewencyjnymi dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorcy wiedzieliby, że nawet w razie zastosowania klauzuli niedozwolonej umowa zostanie skorygowana przez sąd w sposób możliwie najpełniej odpowiadający ich woli, a jednocześnie dopuszczalny w świetle przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych.

Wyeliminowanie z umowy łączącej strony abuzywnych postanowień umownych nie pozwala na jej utrzymanie.

Po wyeliminowaniu klauzul kursowych w kredycie waloryzowanym do waluty obcej, nie wiadomo, w jakiej wysokości mają być spłacane raty, skoro były one wyrażone w walucie obcej, co czyni umowę niewykonalną (por. wyroki Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., II CSK 556/18 i z 20 czerwca 2022 , (...) 701/22). Jednocześnie wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej jako kredytu złotowego oprocentowanego według stawki LIBOR (por wyroki Sądu Najwyższego: z 17 marca 2022 r., (...) 474/22; z 13 kwietnia 2022 r., (...) 15/22; z 26 kwietnia 2022 r., (...) 550/22; z 10 maja 2022 r., (...) 694/22; z 20 maja 2022 r., (...) 796/22). Uznanie klauzul przeliczeniowych za niedozwolone postanowienia umowne skutkuje więc nieważnością całej umowy kredytu, ponieważ skoro określają one sposób wykonania umowy kredytu, to bez nich nie jest wiadomo, jak ta umowa ma być wykonywana, a zatem umowa ta po wyłączeniu z niej klauzul przeliczeniowych nie może dalej obowiązywać w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG.

Skutki unieważnienia umowy dla konsumenta należy ocenić w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu, a z drugiej strony do celów tej oceny decydująca jest wola konsumenta wyrażona w tym względzie. Ochrona konsumenta może być pełna i zapewniona tylko, gdy zostaną uwzględnione jego rzeczywiste i bieżące interesy, a nie interesy i okoliczności mające miejsce w chwili zawarcia umowy. Art. 6 ust. 1 dyrektywy zdaniem (...) stoi na przeszkodzie unieważnienia umowy, jeżeli takie unieważnienie wywołałoby niekorzystne skutki dla konsumenta, gdyby konsument nie wyraził zgody na takie utrzymanie umowy. Decydujące znaczenie ma więc wola konsumenta, który może uznać, że zastąpienie abuzywnego postanowienia umowy nie jest dla niego korzystne i wybrać skutek, jakim jest upadek umowy, może także zgodzić się na uzupełnienie luk w umowie, aby uniknąć upadku umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11.12.2019 r., V CSK 382/18).

Powodowie, mając świadomość konsekwencji prawno-ekonomicznych ustalenia nieważności umowy kredytu, zgodzili się na nie, wnosząc o unieważnienie przedmiotowej umowy. Unieważnienie umowy nie spowoduje negatywnych skutków dla konsumentów.

Treść art. 385 ¹ § 1 kc oraz art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie wskazuje wprost na sankcję nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne, dlatego jeżeli niedozwolone postanowienia umowne określają świadczenia główne umowy, sankcja nieważności całej umowy będzie mieć podstawę w art. 58 § 1 kc.

W konsekwencji przedmiotową umowę uznać należało za nieważną na podstawie art. 58 § 1 kc, o czym Sąd orzekł w punkcie pierwszym wyroku.

Jednocześnie brak jest podstaw do uznania umowy kredytu za bezwzględnie nieważną. Zawieranie umów kredytu powiązanych z walutą obcą (indeksowanych i denominowanych) jest i było dopuszczalne w świetle art. 353 ¹ kc i art. 69 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy.

Sąd uwzględnił powództwo o ustalenie.

Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionych interesów w tym znaczeniu, że zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Zasada ta nie powinna jednak być pojmowana abstrakcyjnie, zwłaszcza w celu zawężającej interpretacji tej przesłanki do wytoczenia powództwa o ustalenie, lecz ze względu na konstytucyjnie gwarantowane prawo do sądu zawsze konieczna jest ocena istnienia interesu prawnego do wytoczenia tego powództwa na tle okoliczności faktycznych konkretnych spraw. Wprost wskazuje się, że pod rządami aktualnej Konstytucji RP (art. 8 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 241 ust. 1) oraz postanowień aktów prawa międzynarodowego (art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych - Dz.U. 1977/38/167), koniecznym jest odstąpienie od dawniej przyjmowanej ścieśniającej wykładni przesłanki „interesu prawnego", a pojęcie to należy obecnie wykładać z uwzględnieniem jak najszerzej rozumianego dostępu do sądów. Wobec tego należy także dodać, że przyjmuje się istnienie interesu prawnego zawsze, „gdy istnieje niepewność stanu prawnego" lub „gdy stronie nie stoi otworem droga procesu o świadczenie, a strona przeciwna kwestionuje jej prawo lub stosunek prawny".

Zdaniem Sądu strona powodowa posiada interes prawny w ustaleniu treści stosunku prawnego łączącego ją z pozwanym bankiem w zakresie w jakim domaga się uznania, że umowa kredytu jest nieważna.

Wprawdzie kredytobiorca jest uprawniony do wystąpienia przeciwko bankowi z roszczeniem o zapłatę kwoty z tytułu nienależnego świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Zauważyć należy jednak, że przedmiotowa umowa nadal jest w okresie wykonywania, a zatem niniejsze powództwo o ustalenie dotyczy okresu de facto na przyszłość. Brak ustalenia na przyszłość faktu niezwiązania kredytobiorcy sporną umową spowoduje, że w świetle stanowiska banku istnieje bardzo znaczne ryzyko, iż będzie musiał w dalszym ciągu ponosić koszt kredytu. Dopiero stwierdzenie w wyroku, iż umowa kredytu jest nieważna gwarantuje zwolnienie strony powodowej od obowiązku regulowania rat kredytu w przyszłości. Na dzień dzisiejszy nie jest możliwe ze strony konsumenta wytoczenie żadnego innego powództwa, które zwalniałoby go z obowiązku dalszego płacenia rat kredytu. Gdyby uznać, że kredytobiorca nie posiada interesu prawnego w przedmiotowym ustaleniu, to strona powodowa musiałaby płacić nienależne raty i za każdy okres wytaczać nowe, kolejne powództwo o zapłatę. Sytuacji takiej nie można zaakceptować jako zgodnej z obowiązującym porządkiem prawnym.

Tak więc po stronie powodowej występuje obecnie obiektywnie stan niepewności, co do kształtu stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu, zaś wydanie rozstrzygnięcia o ustaleniu zgodnie z wnioskiem kredytobiorcy doprowadzi do usunięcia tej niepewności i zapewni mu ochronę prawnie uzasadnionych interesów.

W ocenie Sądu strona powodowa skutecznie wykazała, że wydanie rozstrzygnięcia o ustaleniu wywoła skutki, w następstwie których sytuacja prawna stron zostanie określona w sposób jednoznaczny, eliminując tym samym ryzyko naruszenia określonych praw kredytobiorcy w przyszłości. Przez interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. należy rozumieć istniejącą po stronie powoda potrzebę uzyskania określonej korzyści w sferze jego sytuacji prawnej. Przy żądaniu ustalenia niezwiązania konsumenta umową na skutej jej nieważności sąd wydaje orzeczenie deklaratoryjne, potwierdzające ten fakt ex tunc, czyli stwierdzające, że umowa nie wiązała konsumenta od momentu zawarcia umowy kredytu.

Jednocześnie Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15.07.21 r. (VI ACa 32/19, L.), zgodnie z którym strona nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, jeśli o spełnienie świadczenia z tego stosunku prawnego toczy się postepowanie przed sądem. W uzasadnieniu tego poglądu wskazano, iż kwestia ważności łączącej strony umowy jest rozstrzygana jako przesłanka istnienia podstawy prawnej zgłoszonego żądania o zapłatę, a uwzględnienie tego żądania wiążąco rozstrzyga także kwestię nieważności umowy na podstawie której spełniane było świadczenie uznane za nienależne. Sąd ten przyjął, iż zgodnie z art. 366 kpc zachodzi stan związania prawomocnym wyrokiem uwzględniającym takie powództwo o zapłatę, co oznacza, że nie ma możliwości zignorowania zarówno ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, jak i podstawy prawnej, wobec czego nie jest dopuszczalne odmienne ustalenie zaistnienia, przebiegu i oceny istotnych dla danego stosunku prawnego zdarzeń faktycznych między tymi samymi stronami, choćby przedmiot tych spraw się różnił.

W ocenie Sądu z wyżej zaprezentowanym poglądem nie można się zgodzić, albowiem nie uwzględnia on tego, iż orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych w przedmiocie zakresu przedmiotowych granic prawomocności materialnej nie jest jednolite. Prezentowana jest także wykładnia restrykcyjna zakresu mocy obowiązującej wyroków w ramach której motywy rozstrzygnięcia i poglądy interpretacyjne sądu nie są uznawane za wiążące w przyszłości (zob. wyrok SN z 26.01.2018r., II CSK 124/17, Legalis 1715898).

Dokonując analizy w tym zakresie nie można również pomijać, iż potencjalny stan związania ustaleniami faktycznymi i podstawą prawną rozstrzygnięcia mógłby zachodzić realnie tylko wówczas gdy do wyroku zostanie sporządzone pisemne uzasadnienie (lub gdy zostanie wygłoszone ustnie). Tymczasem Sąd nie ma obowiązku wygłoszenia ustnego uzasadnienia, a uzasadnienie pisemne zostaje sporządzone wyłącznie na wniosek strony procesu. W przypadku braku sporządzenia pisemnego uzasadnienia i braku wygłoszenia ustnego uzasadnienia w ogóle nie zaistnieje dokument mogący stanowić podstawę odniesień co do stanu związania ustaleniami faktycznymi i podstawą prawną rozstrzygnięcia. Sąd ogłaszając wyrok nie ma pewności, iż wniosek o pisemne uzasadnienie wyroku zostanie złożony w skuteczny sposób. W rezultacie nie można wykluczyć sytuacji, w której pisemne uzasadnienie wyroku nie powstanie. Tym samym sam wyrok zasądzający świadczenie z tytułu nienależnego świadczenia na skutek nieważności umowy bez jednoczesnego uwzględnienia roszczenia o ustalenie nieważności umowy nie zaspokoi w pełni uzasadnionego interesu prawnego strony powodowej. Jako przykład należy wskazać, iż w sytuacji opisanej w niniejszym akapicie kredytobiorcy nie będą mogli dokonać wykreślenia hipoteki związanej z umową kredytu. W tym zakresie Sąd nie podzielił poglądu, że w sytuacji braku sporządzenia uzasadnienia wyroku strona mogłaby wnosić o wykładnię wyroku (zob. orzeczenie SN z 22.10.1936 r., C.II 1255/36, postanowienie SN z 25.02.1998 r., II UKN 594/97). Pogląd taki należy uznać za oczywiście nieuzasadniony. Zgodnie z przepisem art. 352 kpc instytucja wykładni wyroku służy jedynie wyjaśnieniu wątpliwości co do treści wyroku. Nie ulega wątpliwości, iż wyrok sądu zawierający sformułowanie wskazujące na oddalenie powództwa w zakresie roszczenia o ustalenie nie budziłby jakichkolwiek wątpliwości w rozumieniu art. 352 kpc. Treść takiego byłaby jasna i wynikałoby z niej jednoznacznie, że Sąd oddalił powództwo w tym zakresie. W takim stanie rzeczy wniosek o wykładnię podlegałby oddaleniu. Należy podkreślić, iż instytucja wykładni wyroku w żadnym przypadku nie służy wyjaśnieniu przyczyn, dla których sąd oddalił powództwo. Odmienne uznanie prowadziłoby do obejścia instytucji wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Zaakceptowanie takiej sytuacji jest proceduralnie niedopuszczalne.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 189 KPC orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

Powodowie żądali zwrotu świadczeń, które świadczyli na podstawie nieważnej umowy.

Dla ostatecznego rozliczenia stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405 – 410 kc regulujące zasady rozliczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia i nienależnego świadczenia.

Zgodnie z art. 405 kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Szczególnym rodzajem bezpodstawnego wzbogacenia jest tzw. świadczenie nienależne. Przepis art. 410 § 2 kc stanowi zaś, że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Dla aktualizacji roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia wystarczające jest wykazanie samego przesunięcia majątkowego pomiędzy zubożonym a wzbogaconym będącego następstwem spełnienia nienależnego świadczenia, gdyż ze swej istoty spełnienie tego świadczenia spełnia przesłankę zubożenia, zaś jego otrzymanie - kryteria wzbogacenia. Bez znaczenia w sprawie pozostawało więc to, czy pozwany faktycznie rozporządził środkami finansowymi otrzymanymi w ramach spłat rat kredytu, choćby na pokrycie własnych zobowiązań i nie zachodzi w tym wypadku potrzeba ustalenia, czy wzbogaciło ono odbiorcę. Samo bowiem spełnienie świadczenie nienależnego jest źródłem roszczenia restytucyjnego.

Brak zastrzeżenia przez kredytobiorców zwrotu spełnianego świadczenia (rat kredytu) nie niweczył skuteczności roszczenia, gdyż jak wynika z art. 411 pkt 1 kc spełnienie świadczenia w wykonaniu nieważnej czynności prawnej rodzi obowiązek zwrotu, nawet jeżeli spełniający świadczenie wiedział, że nie jest do tego zobowiązany. W niniejszej sprawie podstawą prawną świadczenia była nieważna czynność prawna, która nie stała się ważna mimo spełnienia świadczenia, a w takim wypadku wiedza spełniającego świadczenie, że nie był do świadczenia zobowiązany, nie zwalnia odbiorcy świadczenia do jego zwrotu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2018 r., I CSK 575/17).

W sprawie nie znajduje również zastosowania wyłączenie z art. 411 pkt 2 kc (zasady współżycia społecznego), albowiem skutki stosowania przez bank niedozwolonych postanowień umownych nie mogą podlegać ochronie prawnej. Świadczenie spełnione przez stronę powodową w następstwie nieważnej umowy kredytowej nie może być kwalifikowane jako czyniące zadość zasadom współżycia społecznego, skoro to właśnie zastosowanie przez bank wzorca umownego zawierającego klauzule abuzywne należało oceniać w kontekście naruszenia dobrych obyczajów.

Kwota wpłat dokonanych przez stronę powodową wynika z zaświadczenia pozwanego Banku oraz historii rachunku bankowego, a więc nie budzi wątpliwości Sądu.

W ocenie Sądu niezrozumiałe jest żądanie pozwanego, aby Sąd przeliczył zapłacone przez powodów kwoty we frankach szwajcarskich na złotówki wg kursu obowiązującego w dacie zapłaty i zasądził zwrot złotówek a nie franków szwajcarskich skoro strony powinny zwrócić sobie nawzajem to co świadczyły.

W związku z powyższym Sąd uwzględnił żądanie powodów o zapłatę w całości i orzekł jak w punkcie drugim wyroku.

O odsetkach od zasądzonej kwoty należności głównej Sąd orzekł zgodnie z art. 481 § 1 i 2 kc, uznając, przy uwzględnieniu treści art. 455 kc, że w przypadku świadczenia nienależnego obowiązany do jego zwrotu pozostaje w opóźnieniu dopiero, gdy nie spełni świadczenia po wezwaniu. Roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego stanowi roszczenie bezterminowe, a zatem staje się wymagalne po wezwaniach do zapłaty.

Strona powodowa zażądała odsetek od upływu terminu wskazanego przez powodów w wezwaniu do zapłaty, dlatego Sąd zasądził odsetki zgodnie z żądaniem pozwu.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 98 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. Powództwo zostało uwzględnione w całości, dlatego też Sąd zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej całość poniesionych przez nich kosztów procesu. Na zasądzoną kwotę złożyły się: opłata od pozwu – 1.000 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa – 34 zł (2 x 17 zł), koszty zastępstwa procesowego – 10.800 zł oraz koszty opłaty od zawezwania do próby ugodowej - 300zł. Zasądzone na rzecz strony powodowej kwoty tytułem zwrotu wynagrodzenia pełnomocnika zostały ustalone w wysokości jednej stawki minimalnej określonej w § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265), albowiem pomimo rozbudowanej argumentacji jurydycznej przytoczonej w pozwie, podobnie jak w odpowiedzi na pozew, niniejsza sprawa nie ma charakteru precedensowego i jednostkowego. Stanowi jedną z wielu spraw wniesionych do sądu w związku z klauzulami niedozwolonymi w umowach kredytu indeksowanych/denominowanych do franka szwajcarskiego i nie jest od nich bardziej skomplikowana pod względem faktycznym bądź prawnym. Tym samym argumentacja zawarta w pozwie ma charakter powtarzalny i nie wymagała zwiększonego nakładu pracy w stosunku do innych spraw tego rodzaju.

Sędzia Dorota Krawczyk

Z/ odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi pozwanego.