Portal Orzeczeń

UZASADNIENIE

Tytułem wstępu Sąd wyjaśni powody odstąpienia od sporządzenia uzasadnienia na formularzu. Sporządzanie uzasadnienia na formularzu wymusza wielokrotne powtarzanie tych samych kwestii, względnie odwoływanie się do różnych rubryk formularza, zmuszając czytelnika do wielokrotnego wertowania tekstu w poszukiwaniu odniesień, czyniąc z tego dokumentu zawiłą szaradę. Dlatego Sąd Okręgowy odstąpił od sporządzenia uzasadnienia na formularzu, gdyż sporządzenie go w tej formie byłoby nieczytelne dla stron i nie zapewniłoby pełnej transparentności, a tym samym swobodnej realizacji prawa do obrony naruszając prawo stron do rzetelnego procesu. Ma to również oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2021 roku w sprawie III KK 77/21, opubl. Legalis).

Apelacja obrońcy jest częściowo zasadna.

Chybione są zarzuty obrońcy, jakoby wszystkie czyny przypisane oskarżonemu stanowiły jeden czyn ciągły popełniony ze z góry powziętym zamiarem. Podstawą dla ustalenia jedności czynu przestępnego w rozumieniu art. 12 § 1 kk jest tożsamość zamiaru, który sprawca wykonuje, a nie tylko podobieństwo czynów, czy wykorzystanie takiej samej sposobności. Chodzi więc o ten sam zamiar, a nie o taki sam zamiar popełnienia przestępstwa. Zamiaru sprawcy zaś nie można domniemywać, a należy go dowodzić. Nie zawsze sama zbieżność czasowa zachowań oraz identyczny sposób działania decyduje o tym, że mamy do czynienia z konstrukcją czynu ciągłego, o jakim mowa w art. 12 kk. Skoro bowiem zamiaru sprawcy nie można domniemywać, a należy go dowieść, to oczywiste jest, że to samo dotyczy także "z góry powziętego zamiaru", o którym mowa w tym przepisie. Warunkiem przyjęcia czynu ciągłego jest wykazanie, że sprawca w chwili podejmowania pierwszego zachowania musi mieć zamiar popełnienia wszystkich zindywidualizowanych, co najmniej w ogólnym zarysie, zachowań, składających się na czyn ciągły ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2021 roku IV KK 264/20 opubl. Legalis).

W tej sprawie oskarżony nie miał z góry powziętego zamiary dokonania włamań do wszystkich myjni samochodowych o jakie chodzi w zarzutach. Wynika to z jego wyjaśnień. Nie tylko o takim zamiarze nie mówił, ale wręcz odwrotnie, wprost przyznawał, że go nie miał ( „ ja nie zwracałem uwagi ani nie prowadziłem zapisków tych swoich działań, nie zwracałem uwagi na poszczególne miejsca, gdzie dokonywałem kradzieży” - k. 998v). Z tego wyka, że działał bez z góry opracowanego planu obrobienia tych wszystkich punktów, spontanicznie.

Ale z drugiej strony, co do tych włamań, w przypadku których oskarżony najpierw umieszczał na swoim samochodzie przerobione tablice rejestracyjne, aby tak zakamuflować swoją tożsamość i pojechać tym samochodem na myjnię, aby tam dokonać włamania, miał z góry powzięty zamiar dokonania tych dwóch zachowań. Przecież po to umieszczał tak spreparowaną tablicę rejestracyjną na samochodzie, aby nim pojechać na włamania, a potem tę tablicę zdjąć. To były czyny ciągłe, błędnie rozbite w akcie oskarżenia na odrębne przestępstwa ( co powielono w zaskarżonym wyroku). Dotyczy to:



dwóch przestępstw zarzuconych w punktach I i IV aktu oskarżenia i przypisanych odrębnie w punktach 1. a i 1. b zaskarżonego wyroku;



trzech przestępstw zarzuconych w punktach II, III i V aktu oskarżenia i przypisanych odrębnie w punktach 1. a i 1. b zaskarżonego wyroku;



dwóch przestępstw zarzuconych w punktach VIII i IX aktu oskarżenia i przypisanych odrębnie w punktach 1. a i 1. b zaskarżonego wyroku;



dwóch przestępstw zarzuconych w punktach XII i XIII aktu oskarżenia i przypisanych odrębnie w punktach 1. a i 1. b zaskarżonego wyroku;



dwóch przestępstw zarzuconych w punktach XIV i XVI aktu oskarżenia i przypisanych odrębnie w punktach 1. a i 1. b zaskarżonego wyroku.

W tych przypadkach doszło do popełnienia pojedynczych przestępstw stanowiących czyny ciągłe wyczerpujących dyspozycję art. 279 § 1 kk i art. 306 c § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 12 § 1 kk ( w przypadku w którym doszło do usiłowania włamania w zw. z art. 13 § 1 kk).

Po dokonaniu tych zmian okazało się, że wszystkie czyny przypisane oskarżonemu stanowią jeden ciąg przestępstw, albowiem wszystkie te przestępstwa zostały popełnione zanim zapadł pierwszy choćby nieprawomocny wyrok co do któregokolwiek z nich. Przestępstwa te zostały popełnione w krótkich odstępach czasu ( w ciągu 2 miesięcy dnia od 22 maja 2024 roku do dnia 26 lipca 2024 roku). Przestępstwa te zostały popełnione z wykorzystaniem takiej samej sposobności. Warunek popełnienia przestępstw przy wykorzystaniu takiej samej sposobności wiąże się z okolicznościami ich popełnienia i oznacza on – ogólnie rzecz ujmując – wymóg ich popełnienia przy wykorzystaniu takiego samego lub podobnego układu sytuacyjnego. Sposobność oznacza "sprzyjającą okoliczność, okazję do czegoś, odpowiednią chwilę" ( W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1958–1969, http://www.sjpd.pwn.pl). Na gruncie art. 91 § 1 KK należałoby ją odnosić do okoliczności zewnętrznych ułatwiających sprawcy popełnienie przestępstw objętych ciągiem, kształtowanych głównie przez czas, miejsce lub sytuację, ale również przez cechy pokrzywdzonego. ( zob J. Majewski, Kodeks karny. Komentarz do zmian, s. 341–342; wyr. SA w Gdańsku z 21.1.2016 r., II AKa 434/15, Legalis, wyr. SA we Wrocławiu z 19.6.2019 r., II AKa 189/19, Legalis , "Taka sama sposobność oznacza nie tylko sposobność tę samą, czyli identyczną lub trwale istniejącą, ale również charakteryzującą się tymi samymi cechami lub właściwościami" ( wyr. SA w Katowicach z 23.5.2018 r., II AKa 110/18, Biul. SA w Katowicach 2018, Nr 2, s. 2). Warunek takiej samej sposobności w tej sprawie został spełniony– oskarżony za każdym razem korzystał ze sposobności przebywania na samoobsługowej myjni samochodowej bez świadków i włamywał się do urządzeń, w których przechowywane były pieniądze pochodzące z opłat. Te sposobności były takie same.

Nic nie stoi na przeszkodzie, aby w skład ciągu przestępstw wchodziły czyny jednorazowe oraz czyny ciągłe ( podobnie wyr. SA w Katowicach z 6.9.2012 r., II AKa 329/12, Legalis; wyr. SN z 24.11.2005 r., WA 32/05, Legalis; wyr. SO w Tarnowie z 7.11.2003 r., II AKa 401/03, Legalis ).

Co do wszystkich tych przestępstw zachodzi tożsamośćprzepisu stanowniczego podstawę wymiaru kary - jest to art. 279 § 1 kk.

O ile w przypadku czynów nie będących czynami ciągłymi ani usiłowaniami nie budzi to żadnych wątpliwości, to pogłębionej analizy wymaga określenie tożsamości przepisu stanowiącego podstawę wymiaru kary w związku ze skazaniem za czyny ciągłe. Zostały one popełnione na gruncie obowiązywania art. 57 b kk, zgodnie z którym skazując za przestępstwo określone w art. 12 § 1 kk Sąd wymierza karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia do podwójnej wysokości górnej granicy ustawowego zagrożenia. Nie oznacza to jednak, że przestępstwa te ( podobnie jak usiłowania) nie mogą wchodzić w skład ciągu przestępstw z pozostałymi za które skazano w tej sprawie.

Sąd Okręgowy podziela te poglądy doktryny, zgodnie z którymi odróżnić należy pojęcia „podstawy wymiaru kary” od zastosowanego w art. 91 § 1 kk pojęcia „przepisu stanowiącego podstawę wymiaru kary”. Ten przepis we wszystkich wypadkach jest ten sam, to art. 279 § 1 kk, to on jest podstawą prawną kształtującą każdą z kar (a dodatkowy przepis art. 57 b kk nie jest przepisem podstawowym, tylko modyfikującym granice sankcji podstawowej, określanej w przepisie szczególnym, podobnie jak art. 14 § 1 kk w przypadku usiłowań).

Żeby nie być gołosłownym, komentatorzy wskazują, że „art. 91 § 1 KK stanowi wyraźnie o "przepisie stanowiącym podstawę jej wymiaru", co oznacza, że wspólna ma być zasadnicza regulacja przewidująca sankcję za określone przestępstwo, drugorzędne są zaś inne przepisy powoływane w podstawie wymiaru kary. Akceptacja takiego rozumienia omawianej przesłanki umożliwia szersze zastosowanie komentowanej instytucji, m.in. poprzez przyjęcie ciągu odnośnie do przestępstw dokonanych i usiłowanych” - tak w Kodeks Karny, Komentarz red. prof. dr hab. Michał Królikowski, prof. dr hab. Robert Zawłocki, Legalis. W kolejnej publikacji stwierdza się, że „ .. Ustawodawca wyraźnie posługuje się pojęciem tożsamości przepisu stanowiącego podstawę wymiaru kary, a nie tożsamości podstawy wymiaru kary, która nie zawsze sprowadzać się będzie do jednego przepisu. Wydaje się, iż było to rozwiązanie celowe, albowiem ustawodawca zamierzał rozszerzyć możliwości stosowania instytucji ciągu przestępstw…. Zgodnie z intencją ustawodawcy wsp ólna ma być zasadnicza regulacja, przewidująca sankcję za określone przestępstwo, drugorzędne są zaś inne przepisy powoływane w podstawie wymiaru kary. W konsekwencji w skład jednego ciągu przestępstw wejść mogą czyny realizujące formy stadialne usiłowania i dokonania oraz wyczerpujące znamiona różnych postaci przestępnego współdziałania, w tym sprawczych i nie sprawczych” - tak w Kodeks Karny, Komentarz. red. dr Bartłomiej Gadecki. Legalis). Podobne poglądy wyrażają również liczni inni przedstawiciele doktryny prawa karnego ( por. J. Giezek, w: Giezek, Kodeks karny. Część ogólna, 2021, s. 727; S. Żółtek, V. Vachev, w: Królikowski, Zawłocki, Kodeks karny. Część ogólna, 2021, s. 1242, 1243; M. Gałązka, w: Grześkowiak, Wiak, Kodeks karny, 2021, s. 717; P. Kozłowska-Kalisz, w: Mozgawa, Kodeks karny, 2021, s. 340; R. Kokot, Kilka uwag, s. 251).

Dlatego przestępstwa przypisane oskarżonemu ( po wyżej omówionych zmianach) stanowiły ciąg przestępstw i błędem Sądu Rejonowego było niezastosowanie tej instytucji, a obowiązkiem Sądu odwoławczego było konwalidowanie tego błędu nawet z urzędu ( tym bardzie w tej sprawie, w której wynikało to również z częściowego uznania za trafne zarzutów apelacyjnych – obrońca domagał się wymierzenia jednej kary). Instytucja ciągu przestępstw jest bowiem instytucją prawa materialnego, której stosowanie przez sądy jest obligatoryjne ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2021 roku II KK 343/19, Legalis). Zaniechanie realizacji tego wymogu, do respektowania którego sąd jest zobowiązany, stanowi więc obrazę, i to zazwyczaj rażącą, prawa materialnego, uzasadniającą ingerencję w zaskarżony wyrok nawet poza granicami wniesionego środka odwoławczego ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie - II Wydział Karny z dnia 9 grudnia 2022 r., II AKa 66/21, Legalis ).

Zaznaczyć należy, że zmiana ta nie narusza zakazu reformationius in peius, albowiem nie doszło do nadzwyczajnego obostrzenia kary, a w miejsce kar jednostkowych i orzekania o karze łącznej orzekano jedną karę. Sąd Najwyższy uznał w jednym z orzeczeń, że w takich warunkach przyjęcie w miejsce przestępstw jednostkowych ciągu przestępstw jest nie tylko bezwzględnym obowiązkiem każdego sądu, lecz również stanowi zmianę korzystną dla skazanego ( postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2021 roku IV KK 461/20/ Legalis).

Częściowo zasadne okazały się zarzuty rażącej niewspółmierności orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności.

Przede wszystkim na skutek w/w zmian Sąd Okręgowy wymierzył oskarżonemu jedną karę za ciąg przestępstw ( a nie szereg kar jednostkowych i karę łączną). Oceniając zachowanie oskarżanego Sąd uznał, że za ten ciąg przestępstw wystarczającą karą będzie kara 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Oskarżony to 40 – letni mężczyzna, nigdy wcześniej nie był karany i nie ma żadnych informacji, aby wchodził w konflikt z prawem. Tuż przed popełnieniem omawianych przestępstw popadł w kłopoty finansowe, miał poważne problemy zdrowotne ( operacja łękotki) i utracił pracę, nie mógł przy swoim stanie zdrowia znaleźć nowej, a na utrzymaniu miał 8 – letniego syna i żonę. Zdesperowany wpadł na głupi pomysł i w ciągu 2 miesięcy „obrobił” kilkanaście samoobsługowych myjni samochodowych, przy czym w większości z nich albo nie zdołał nic ukraść albo jego łupem padły niewielkie kwoty. W toku postępowania przyznał się do winy, współpracował z organami ścigania, okazał skruchę. Spędził ponad 5 miesięcy w areszcie tymczasowym. Obecnie ma już nową pracę, cały czas utrzymuje rodzinę, w tym syna ( aktualnie 9 – letniego). W przekonaniu Sądu Okręgowego kara 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności ( z zaliczeniem na nią okresu tymczasowego aresztowania) będzie wystarczającą nauczką dla oskarżonego i pozwoli mu zrozumieć, że popełnianie przestępstw nie popłaca. Zapobiegnie to również powrotowi oskarżonego do przestępstwa i spełni cele resocjalizacyjne i wychowawcze.

Na podstawie art. 634 kpk w zw. z art. 627 kpk i art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach w sprawach karnych Sąd zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa wydatki za postępowanie odwoławcze, na które złożył się ryczałt za doręczenia w kwocie 20 zł, oraz opłatę za obie instancje. Koszty te nie są wysokie i oskarżony jest je w stanie ponieść bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i swoich najbliższych.