Portal Orzeczeń

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 października 2025 r.

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Beata Łapińska

po rozpoznaniu w dniu 3 października 2025 r. w Piotrkowie Trybunalskim

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku Z. M. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

o dodatek pielęgnacyjny i o świadczenie uzupełniające

na skutek odwołania Z. M. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

z dnia (...) sygn.: (...)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

z dnia (...) sygn.: (...)

zmienia zaskarżone decyzje w ten sposób, że przyznaje Z. M. (1)
prawo do dodatku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego na okres
od dnia 21 sierpnia 2023r. do dnia 31 sierpnia 2025r.

Sygn. akt V U 10/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) w sprawie znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych w T. odmówił Z. M. (1) prawa do dodatku pielęgnacyjnego, a drugą decyzją z tego samego dnia (...)w sprawie znak: (...) odmówił mu prawa do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Organ rentowy wskazał w uzasadnieniu obu decyzji, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS z dnia (...) nie stwierdzono u wnioskodawcy niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Wnioskodawca w dniu (...)złożył odwołania od powyższych decyzji. Wskazał, że nie zgadza się decyzjami, gdyż jest osobą z niepełnosprawnością w stopniu znacznym oraz wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy osób bliskich w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Organ rentowy w odpowiedzi na odwołania wniósł o ich oddalenie, powielając argumentację zawartą w skarżonych decyzjach.

Sąd Okręgowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił następujący stan faktyczny:

Z. M. (1) urodzony (...) jest uprawniony do pobierania emerytury od (...)

(okoliczności niesporne)

Orzeczeniem (...) w R. z dnia (...) zaliczono wnioskodawcę do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 30 listopada 2023 r.

(dowód: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności k. 5 – w dokumentacji orzeczniczo-lekarskiej ZUS)

W dniu 21 sierpnia 2023 r. Z. M. (1) wystąpił z wnioskami o świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji oraz o dodatek pielęgnacyjny.

(dowód: wniosek o świadczenie uzupełniające k. 1 – w aktach świadczenia uzupełniającego ZUS, wniosek o dodatek pielęgnacyjny, bez numeracji kary – w aktach emerytalno-rentowych ZUS)

Lekarz Orzecznik ZUS po rozpoznaniu u wnioskodawcy choroby wieńcowej serca (stan po angioplastykach i CABG), przebytych zawałów serca w wywiadzie, cukrzycy typu II, zwyrodnienia stawów biodrowych, wielopoziomowej dyskopatii lędźwiowej (z numerem statystycznym choroby zasadniczej: I25), orzeczeniem z dnia 25 września 2023 r., mimo stwierdzenia dysfunkcji wieloukładowej naruszającej sprawność organizmu w stopniu znacznym, nie stwierdził niezdolności do samodzielnej egzystencji.

(dowód: opinia lekarza orzecznika k. 84 – w dokumentacji orzeczniczo-lekarskiej ZUS, orzeczenie lekarza orzecznika, bez numeracji karty – w aktach świadczenia uzupełniającego ZUS)

W dniu (...)złożony został sprzeciw wobec orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS.

(dowód: sprzeciw k. 85-85v – w dokumentacji orzeczniczo-lekarskiej ZUS)

Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia (...), po rozpoznaniu u wnioskodawcy choroby niedokrwiennej serca, stanu po rewaskularyzacji bezpośredniej w 2022 r., cukrzycy typu 2 z polineuropatią i retinopatią, zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych kręgosłupa i zmian zwyrodnieniowych stawów biodrowych (z numerem statystycznym choroby zasadniczej: I25) ustaliła, że nie stwierdza u niego podstaw do orzekania niezdolności do samodzielnej egzystencji.

(dowód: orzeczenie komisji lekarskiej k. 6 – w aktach świadczenia uzupełniającego ZUS; opinia Komisji Lekarskiej ZUS k. 93-93v, 95 – w dokumentacji orzeczniczo-lekarskiej ZUS)

U wnioskodawcy występuję obecnie następujące schorzenia:

- zwyrodnienie stawów biodrowych,

- choroba zwyrodnieniowo-dyskopatyczna kręgosłupa z przewlekłym zespołem bólowym,

- nasilone zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego ze stenozą kanału kręgosłupa L3-L5,

- zespół bólowo-korzeniowy kręgosłupa objawowy ze znacznie nasiloną dysfunkcją ruchową,

- polineuropatia,

- nadciśnienie tętnicze,

- cukrzyca typu 2,

- zniedołężnienie,

- przewlekły zespół wieńcowy,

- stan po chirurgicznej rewaskularyzacji mięśnia sercowego: LIMA-LAD, Ao-PDA (endartektomia) 2 września 2022 r.,

- stan po kilkukrotnej angioplastyce prawej tętnicy wieńcowej z implantacją stentu DES,

- stan po zawale serca (w 2006 r. i w 2012 r.),

- przewlekła niewydolność serca,

- hiperlipidemię mieszaną,

- przerost prostaty,

(dowód: opinia biegłego ortopedy R. E. k. 43-43v; opinia biegłej neurolog A. P. k. 50-57; opinia biegłej kardiolog M. M. (2) k. 65-66v, opinia biegłej neurolog B. M. (1) k. 86-88 wraz z opinią uzupełniającą k. 102 – w aktach sprawy)

Z punktu widzenia schorzeń neurologicznych wnioskodawca Z. M. (1) jest całkowicie niezdolny do pracy oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji od daty złożenia wniosków na okres dwóch lat.

(dowód :opinia biegłej neurolog A. P. k. 50-57; opinia biegłej neurolog B. M. (1) k. 86-88 wraz z opinią uzupełniającą k. 102 – w aktach sprawy)

Sąd Okręgowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, zważył co następuje:

Odwołania zasługują na uwzględnienie.

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość daje art. 148 ¹ § 1 k.p.c., który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie strony nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy, a Sąd na podstawie przywołanego przepisu ocenił, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz.U. z 2023 r. poz. 156) celem świadczenia uzupełniającego jest dodatkowe wsparcie dochodowe osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Świadczenie uzupełniające przysługuje osobom zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli są:

1)  obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub

2)  posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub

3)  cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W myśl art. 2 ust. 1 i 2 ustawy świadczenie uzupełniające przysługuje osobom, które ukończyły 18 lat i których niezdolność do samodzielnej egzystencji została stwierdzona orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji albo orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolności do samodzielnej egzystencji, albo orzeczeniem o całkowitej niezdolności do służby i niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Natomiast dodatek pielęgnacyjny, zgodnie z art. 75 ust. l ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023r. poz. 1251) stanowi, że dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia.

Zgodnie z art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych orzeka się niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Pojęcie niezdolności do samodzielnej egzystencji ma szeroki zakres i obejmuje opiekę i pomoc w załatwieniu elementarnych spraw życia codziennego. Jednak sam fakt, że osoba doznaje pewnych utrudnień w realizacji potrzeb życia codziennego czy też, że potrzebuje pomocy innych osób nie może przesądzać o uznaniu jej za niezdolną do samodzielnej egzystencji (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 sierpnia 2017 r. w sprawie III AUa 62/17). Do czynności zabezpieczających samodzielną egzystencję nie należą wyłącznie czynności tzw. samoobsługi jak mycie się, ubieranie, samodzielne jedzenie. Niezdolna do samodzielnej egzystencji jest zarówno osoba, która ze względu na naruszenie sprawności organizmu wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, jak i osoba, która ze względu na naruszenie sprawności organizmu wymaga stałej lub długotrwałej pomocy innej osoby. W ramach zakresu pojęcia „niezdolności do samodzielnej egzystencji” należy odróżnić opiekę, oznaczającą pielęgnację (czyli zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej itp.) od pomocy w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat, składanie wizyt u lekarza. Wszystkie powyższe czynniki łącznie wyczerpują treść terminu ”niezdolność do samodzielnej egzystencji” (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 7 listopada 2012 r., III AUa 322/12, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 31 stycznia 2019 r., III AUa 269/17).

W przedmiotowej sprawie w celu ustalenia, czy pełnoletni wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji, a jeśli tak to na jaki okres stwierdza się naruszenie sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy ze strony innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, Sąd dopuścił dowód z pisemnej opinii biegłych z zakresu ortopedii, kardiologii i neurologii, biegłych w zakresie których specjalności mieszczą się rozpoznane u wnioskodawcy schorzenia.

Biegły z zakresu ortopedii R. E. w oparciu o dokumentację medyczną zawartą w aktach sprawy i aktach orzeczniczych ZUS rozpoznał u wnioskodawcy zwyrodnienie stawów biodrowych oraz chorobę zwyrodnieniowo-dyskopatyczną kręgosłupa z przewlekłym zespołem bólowym. Na podstawie tego z punktu widzenia ortopedycznego nie stwierdził naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej bądź długotrwałej opieki drugiej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych i niezdolności do samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu podkreślił, iż badany ma duże naruszenie sprawności głównie układu krążenia i naczyń krwionośnych.

Natomiast biegła z zakresu neurologii A. P. po jednorazowym zbadaniu wnioskodawcy, analizie akt sprawy i dokumentacji dostarczonej przez badanego stwierdziła, że z punktu widzenia neurologa jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Biegła rozpoznała u odwołującego nasilone zmiany zwyrodnieniowo-dyskopatyczne kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego ze stenozą kanału kręgowego L3-L5, zespół bólowo-korzeniowy kręgosłupa objawowy ze znacznie nasiloną dysfunkcja ruchową, polineuropatię, zmiany zwyrodnieniowe stawów biodrowych, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu II, chorobę niedokrwienną serca, zniedołężnienie, a ponadto w przedmiotowym badaniu stwierdziła zaburzenia chodu i równowagi. Biegła podniosła, że schorzenia układu ruchu powodują zniedołężnienie, z tego powodu nie jest on sam w stanie funkcjonować. Biegła zauważyła, iż wnioskodawca nie może sam przygotować sobie najprostszego posiłku, ma problemy z utrzymaniem przedmiotów w dłoni, w tym naczyń z powodu obrzęku i zaburzeń czucia w dłoniach, a także wymaga pomocy przy ubieraniu się, czynnościach higienicznych i z tego powodu prowadzenie gospodarstwa domowego i załatwianie spraw poza domem jest niemożliwe. Dodatkowo biegła nadmieniła, że wnioskodawca osiągnął wyniki 55 punktów w skali Barthel, zatem u badanego występuje konieczność pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Biegła wskazała, że badany jest całkowicie zależny od innych osób.

Biegła kardiolog M. M. (2) analizie akt sprawy rozpoznała u odwołującego przewlekły zespół wieńcowy, stan po chirurgicznej rewaskularyzacji mięśnia: LIMA-LAD, Ao-OM, Ao-PDA (endarterektomia) 2 września 2022 r., stan po kilkukrotnej angioplastyce prawej tętnicy wieńcowej z implantacją stentów i angioplastyce gałęzi przedniej zstępującej z implantacją stentu DES, stan po zawale serca w 2006 r. i 2012 r., przewlekłą niewydolność serca, cukrzycę typu II, hiperlipidemię mieszaną oraz chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa. Biegła uznała, że schorzenia kardiologiczne powodują całkowitą niezdolność do pracy, ale nie powodują niezdolności do samodzielnej egzystencji. Nie stwierdziła naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy ze strony innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

Organ rentowy w piśmie procesowym z dnia 28 marca 2025 r. złożył zastrzeżenia do opinii biegłej neurolog A. P.. Podniósł, że biegła nie uwzględniła upływu czasu i możliwości progresji schorzeń u badanego, a także nie udowodniła, że aktualny poziom naruszenia sprawności ustroju badanego istniał już w dacie wydania spornych decyzji (której to daty dotyczy aktualny spór). W związku z tym organ rentowy wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego neurologa.

Sąd na wniosek się do pisma organu rentowego dopuścił dowód z opinii kolejnego biegłego neurologa B. M. (1).

Biegła z zakresu neurologii B. M. (1) w oparciu o dotychczasową dokumentację lekarską i akta sprawy rozpoznała u wnioskodawcy zespół bólowo-dysfunkcyjny kręgosłupa L/S na podłożu wielopoziomowych zmian dyskopatycznych ze stenozą kanału kręgowego L3-L5, polineuropatię nieokreśloną, zespół zależności alkoholowej w wywiadzie, chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu II, chorobę niedokrwienną serca, stan po zawale mięśnia sercowego oraz przerost prostaty. W ocenie neurologicznej według biegłej wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy i jest niezdolny do samodzielnej egzystencji na okres 2 lat od daty złożenia wniosku. Biegła w uzasadnieniu zaznaczyła, że badany nie jest w sanie samodzielnie wykonywać codziennych czynności życiowych takich jak jedzenie, ubieranie się, mycie, sprzątanie, załatwianie czynności administracyjnych, jest całkowicie uzależniony od osób drugich.

Organ rentowy w piśmie procesowym z dnia 22 lipca 2025 r. zakwestionował opinię biegłej neurolog B. M. (1). W uzasadnieniu podniósł, że biegła nie uwzględniła stanu wnioskodawcy datowanego z chwili wydawania decyzji, tylko wzięła pod uwagę aktualny stan jego sprawności.

Biegła neurolog B. M. (2) w uzupełniającej opinii ustosunkowała się do zarzutów organu rentowego jednocześnie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wskazała, że choroby występujące u wnioskodawcy mają charakter postępujący, a w 2022 r. i 2023 r. miał orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w stopniu znacznym i nie ma możliwości żeby odwołujący ze swoimi schorzeniami miał dłuższe okresy poprawy zdrowia umożliwiające samodzielna egzystencję, w szczególności jeżeli już raz miał stwierdzoną niezdolność do samodzielnej egzystencji. Zdaniem biegłej wnioskodawca jest niezdolny do samodzielnej egzystencji od daty złożenia wniosku na okres dwóch lat, ale z założeniem, że stan zdrowia nie ulegnie poprawie.

Wprawdzie biegły z zakresu ortopedii R. E. i biegła z zakresu kardiologii M. M. (2) nie znaleźli podstaw do uznania wnioskodawczyni za całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji, jednak opinie tych biegłych dotyczyły schorzeń mieszczących się w zakresie ich specjalności tj. ortopedii i kardiologii. Tymczasem schorzeniem wiodącym u skarżącego są schorzenia neurologiczne. Z uwagi na to, Sąd uznał że kluczowe są opinie biegłych neurologów A. P. i B. M. (1). Sąd uznając je za logiczne i spójne przyjął je za podstawę wydanego rozstrzygnięcia.

Podnieść również należy, że stwierdzenie niezdolności samodzielnej egzystencji wymaga wiadomości specjalnych, toteż podstawę ustaleń stanowią dowody z opinii biegłych, posiadających wiedzę medyczną adekwatną do rodzaju schorzeń osoby zainteresowanej uzyskaniem świadczenia. Sposób motywowania oraz stopień stanowczości wniosków wyrażonych w opinii biegłego jest jednym z podstawowych kryteriów oceny opinii dokonywanej przez sąd, niezależnie od kryteriów zgodności z zasadami wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego oraz podstaw teoretycznych opinii. Prawidłowa opinia biegłego powinna być wyczerpująca, czyli odnosić się do wszystkich kwestii zawartych w tezie dowodowej, jak również zawierać logiczne uzasadnienie postawionych wniosków. Dowód tego rodzaju podlega ocenie według zasad określonych w art. 233 § 1 k.p.c. a więc na podstawie kryteriów zgodności z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia skuteczności wyrażonych w niej wniosków, bez wkraczania w sferę wiedzy specjalistycznej. Przedmiotem opinii biegłego nie jest przedstawienie faktów, lecz ich ocena na podstawie wiedzy fachowej - wiadomości specjalnych (Por. postanowienie SN z dnia 27 listopada 2000 r. I CKN 1170/98, Legalis).

Niewątpliwe w niniejszej sprawie opinie biegłych sądowych neurolów zarówno A. P. jaki i B. M. (1) są stanowcze i jednoznaczne, a także zdaniem Sądu oparte na kompleksowej wiedzy medycznej. W ocenie Sądu opinie sporządzone przez biegłych neurologów są fachowe, rzetelne, nie zawierają braków, wyjaśniają wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a wynikające z nich wnioski są logiczne i prawidłowo uzasadnione.

Opinie biegłych nie zostały zdaniem Sądu w sposób skuteczny zakwestionowane przez organ rentowy. Zarzuty do opinii głównej jak i uzupełniającej zgłoszone w toku postępowania przez organ rentowy, sprowadzają się w istocie do polemiki z ich treścią, z uwagi na fakt, że ZUS inaczej ocenia stan zdrowia skarżącego. Sąd nie jest obowiązany dążyć do sytuacji, aby opinia biegłego przekonała strony sporu. Wystarczy, że opinia jest przekonująca dla sądu, który wiążąco ocenia, czy biegły wyjaśnił wątpliwości zgłoszone przez stronę. Granicę obowiązku prowadzenia przez sąd postępowania dowodowego wyznacza podlegająca kontroli instancyjnej ocena, czy dostatecznie wyjaśniono sporne okoliczności sprawy (por. wyr. SN z 25.9.1997 r., II UKN 271/97, OSNP 1998, Nr 14, poz. 430).

Podkreślić ponadto należy, że Sąd (wobec opinii biegłego) nie może zająć stanowiska odmiennego, co do stanu zdrowia ubezpieczonego, na podstawie własnej oceny stanu faktycznego, niż wyrażone w opiniach biegłych sądowych.

Reasumując, występujące u wnioskodawcy schorzenia neurologiczne są aktualnie na takim etapie zaawansowania, że powodują jego całkowitą niezdolność do pracy skutkują orzeczeniem jego niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 21 sierpnia 2023 r. (od daty złożenia wniosków o świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji oraz o dodatek pielęgnacyjny) do 31 sierpnia 2025 r. (zgodnie z opiniami biegłych sądowych neurologów A. P. i B. M. (1)).

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na postawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku przyznając Z. M. (2) prawo do dodatku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego od dnia 21 sierpnia 2023 r. do dnia 31 sierpnia 2025 r.