Portal Orzeczeń

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Beata Łapińska

po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2025 r. w Piotrkowie Trybunalskim

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku J. Ś.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

o wysokość świadczenia

na skutek odwołania J. Ś.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

z dnia (...). sygn.: (...)

oddala odwołanie.

Sygn. akt VU 251/25

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia (...)., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił J. Ś. ponownego ustalenia wysokości jej emerytury. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. w sprawie sygn. akt SK 140/20 nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej.

W odwołaniu z dnia (...) ubezpieczona J. Ś. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i ponowne przeliczenie emerytury bez pomniejszenia podstawy jej obliczenia o kwotę pobranych wcześniej świadczeń. W uzasadnieniu odwołania, jako jego podstawę wskazał na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. w sprawie sygn. akt SK 140/20.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał również, że przy ustalaniu wysokości emerytury powszechnej nie zostały odliczone sumy kwot pobranych emerytur wcześniejszych bowiem wnioskodawczyni prawo od emerytury z powszechnego wieku miła przyznane od (...)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

J. Ś., urodzona w dniu (...), złożył w dniu (...) wniosek o przyznanie emerytury. Decyzją z dnia (...) organ rentowy przyznał wnioskodawczyni podjął wypłatę wnioskodawcy świadczenia przedemerytalnego począwszy od listopada 2005 r.

(dowód: wniosek k.1, decyzja k. 17 – akt ZUS)

W dniu (...) J. Ś. złożyła wniosek o przyznanie emerytury. Decyzją z dnia (...). organ rentowy przyznał wnioskodawczyni emeryturę począwszy od dnia (...), tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Emerytura została obliczona na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w brzmieniu wówczas obowiązującym i stanowiła iloraz sumy kwoty składek zaewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji i kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.

Podstawa obliczenia emerytury nie podlegała pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur.

(dowód: wniosek k.1, decyzja k. 10 – t. II akt ZUS)

W dniu (...) skarżąca złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. wniosek o ponowne przeliczenie jej emerytury powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. w sprawie SK 140/20 i przeliczenie emerytury z pominięciem zasady wyrażonej w art. 25 ust 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W rozpoznaniu tegoż wniosku organ rentowy wydał dnia (...). zaskarżoną decyzję.

(dowód: pismo k. 16, decyzja k.17 – t. II akt ZUS)

Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r. w sprawie sygn. akt SK 140/20 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

odwołanie jest niezasadne, a wydana decyzja prawidłowa, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazano w jej uzasadnieniu.

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość daje art. 148 ¹ § 1 k.p.c., który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie strony nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy, a Sąd na podstawie przywołanego przepisu ocenił, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym.

Na początku należy podkreślić, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, które inicjowane jest odwołaniem od decyzji organu rentowego, przedmiot i zakres rozpoznania sprawy oraz wyroku sądu wyznacza treść owej decyzji, a dopiero w drugiej kolejności zakres odwołania (art. 477 ⁹ i art. 477 ¹⁴ k.p.c.). Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ma bowiem charakter postępowania kontrolnego, badającego poprawność i zasadność decyzji wydanej przez organ rentowy. A skoro tak, to w postępowaniu sądowym wykluczone jest rozstrzyganie o żądaniach, które nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji, zgłaszanych w toku postępowania odwoławczego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2012 roku, II UK 275/11).

W przedmiotowej sprawie odwołująca złożyła wniosek o przeliczenie w trybie art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wysokości pobieranej emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. sygn. akt SK 140/20. ZUS w następstwie tego wniosku zaskarżoną decyzją odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury J. Ś. wskazując, że wydanie wyroku przez Trybunał nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej.

Przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Stosownie do treści art. 190 ustęp 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia (w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony), jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. sygn. akt SK 140/20 nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Nie oznacza jednak, iż w stosunku do ubezpieczonego nie może nastąpić przeliczenie świadczenia zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Ustawą z dnia 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012.637 z dnia 6 czerwca 2012 roku), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy emerytalno-rentowej poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b w brzmieniu: Jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674, z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Trybunał Konstytucyjny w cytowanym powyżej wyroku z dnia 4 czerwca 2024 roku (sygn. akt SK 140/20), podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 roku (sygn. akt P 20/16), przyjmując, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

W orzecznictwie ukształtowanym na gruncie art. 114 ustawy podstawę do wznowienia postępowania w tym trybie stanowić może:

- powoływanie przez ubezpieczonego się na nowe okoliczności oraz dowody uzasadniające wznowienie postępowania w trybie tego przepisu i rzutujące na jego prawo do wnioskowanego świadczenia (wyrok SN z 18.04.2018 r., III UK 53/17). Z nowych dowodów muszą oczywiście wynikać nie jakiekolwiek nieuwzględnione wcześniej okoliczności, ale okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość, tzn. za nowymi dowodami musi stać potencjalna możliwość dokonania innych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych niż te, które weszły do podstawy faktycznej wyroku, przesądzając o oddaleniu odwołania (por. wyrok SN z dnia 19 października 2017 r., II UK 454/16, i wyrok SA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2018 r., III AUa 523/18);

- błędna wykładnia przepisów prawa przez organ rentowy w wyniku błędnej (ze strony organu rentowego) wykładni przepisów prawa lub błędnego zastosowania przepisów prawa do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, doprowadziły do pozbawienia jednostki możliwości faktycznego korzystania z przysługujących jej z mocy samego prawa świadczeń emerytalnych (wyrok z 3.10.2017 r., I UK 398/16);

- błędne stwierdzenie przez organ spełnienia przez ubezpieczonego przesłanek prawa do świadczenia, których w istocie nie spełniał (wyrok SN z 4.10.2006 r., II UK 30/06, OSNP 2007/19–20, poz. 289);

- przed wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2012 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 251), eliminującym z polskiego porządku prawnego art. 114 ust. 1a ustawy podstawę wznowienia w trybie art. 114 stanowiła nawet ponowna ocenę tych samych dowodów (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2010 r., III UK 2/10, OSNP 2011 nr 21-22, poz. 278, z dnia 7 maja 2009 r., III UK 96/08, niepublikowany). W latach wcześniejszych praktykę organ rentowy praktykę wznowienia postępowania w oparciu o ponowną ocenę tych samych dowodów stosował nawet przed wprowadzaniem formalnej niekonstytucyjnej normy z art. 114 ust. 1a ustawy – do czasu wykluczenia dopuszczalności takiej praktyki uchwałą SN 7 sędziów z dnia 5 czerwca 2003 r. III UZP 5/03 (OSNP 2003/18/442) .

Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego korzystny dla ubezpieczonej może stanowić okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania w oparciu o art. 114 ustawy emerytalnej. Ze względu na specyfikę spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, należało rozpoznać wniosek odwołującej w trybie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, jako szczególnej postaci wznowienia postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że J. Ś. pobierał emeryturę w obniżonym wieku na mocy decyzji ZUS z dnia (...) Jednak ustalenie skarżącej emerytury z wieku powszechnego nastąpiło decyzją z dnia (...). , a więc jeszcze przed dokonaniem nowelizacji przepisu art. 25 ustawy emerytalno-rentowej poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b co nastąpiło dopiero Ustawą z dnia 11 maja 2012r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2012.637 z dnia 6 czerwca 2012 roku). Dlatego organ rentowy ustalając skarżącej emeryturę z wieku powszechnego od (...), tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego, w decyzji z dnia (...). nie odliczył sumy kwot pobranych emerytur wcześniejszych, albowiem powołany przepis jeszcze wówczas nie obowiązywał.

Z powyższych względów brak jest podstaw prawnych do ponownego przeliczenia emerytury J. Ś. na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Zaskarżona decyzja jest prawidłowa i dlatego odwołanie od niej należało oddalić na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.