Portal Orzeczeń

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Beata Łapińska

po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2025 r. w Piotrkowie Trybunalskim

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku E. L.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

o wysokość świadczenia i o odsetki

na skutek odwołania E. L.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

z dnia (...) sygn.: (...)

oddala odwołanie.

Sygn. akt V U 376/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T., w wykonaniu wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 19 marca 2024 r., odmówił E. L. prawa do wypłaty odsetek. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że brak jest podstawy do wypłaty odsetek, gdyż decyzja z (...) została wydana z zachowaniem terminu, a Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim w wyroku z dnia 18 kwietnia 2023 r. nie przyznał prawa do wypłaty odsetek, a zatem brak jest podstaw do wypłaty odsetek.

W odwołaniu z dnia (...) E. L. wniósł o wypłatę ustawowych odsetek za opóźnienie od wypłaconej mu przez ZUS kwoty tytułem renty socjalnej.

ZUS wskazał, że w decyzji nie uwzględniono odsetek ustawowych za opóźnienie, gdyż decyzja została wydana w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do jej wydania, to jest po doręczeniu w dniu 14 czerwca 2023r. wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny w sprawie:

W dniu (...) E. L. złożył wniosek o ustalenie prawa do renty socjalnej.

(dowód: wniosek o rentę socjalną, k. 1 – akt ZUS)

Decyzją z dnia (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił przyznania E. L. prawa do renty socjalnej. W uzasadnieniu organ rentowy podniósł, że Komisja Lekarska ZUS nie uznała wnioskodawcy za całkowicie niezdolnego do pracy.

(dowód: decyzja z dnia (...) k. 8 - akt ZUS)

Wnioskodawca złożył odwołanie od powyższej decyzji, w wyniku czego sprawa została rozpoznana przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Sąd ten wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt VU 1303/19 zmienił decyzję z dnia (...) w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy E. L. prawo do renty socjalnej od dnia (...) do dnia (...).

(dowód: odwołanie, k. 3, wyrok z dnia 18 kwietnia 2023r. wraz z uzasadnieniem, k. 305, 312-321 - akt sprawy sygn. akt VU 1303/19)

W sprawie VU 1303/19 Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim spór sprowadzał się do ustalenia czy E. L. był osobą całkowicie niezdolną do pracy i czy przyczyna tej niezdolność do pracy tj. przyczyna naruszenia sprawności organizmu powstała do dnia zakończenia kształcenia, co stanowi podstawowe przesłanki, od których zależy przyznanie prawa do renty socjalnej.

W celu wyjaśnienia spornych okoliczności, Sąd ten dopuścił dowód z opinii biegłych z zakresu: psychologii M. P. (1), J. Ś. (1) oraz psychiatrii: B. J. (1) oraz A. R. (1), nadto J. B. (1), przy czym opinie biegłego psychologa J. Ś. (1) oraz J. B. (1), Sąd ostatecznie pominął.

(dowód: wyrok z dnia 18 kwietnia 2023r. wraz z uzasadnieniem, k. 305, 312-321 - akt sprawy sygn. akt VU 1303/19)

E. L. ukończył Technikum (...) w B. 28 kwietnia 2017 r.

(dowód: świadectwo ukończenia technikum k. 37 – akt sprawy VU 1303/19)

Od 26 lipca 2019 r. u wnioskodawcy jako rozpoznanie chorobowe wskazuje się F.20 tj. schizofrenia paranoidalna.

Naruszenie sprawności organizmu skutkujące całkowitą niezdolnością do pracy E. L. powstało przed 18 rokiem życia.

(dowód: zaświadczenie lekarskie k. 128, opinia biegłych M. P. oraz B. J. k. 102, opinia biegłej A. R. k. 165- akt sprawy VU 1303/19)

W wykonaniu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 18 kwietnia 2023 r., ZUS wydał w dniu (...) Decyzję o przyznaniu wnioskodawcy renty socjalnej. Należność z tytułu renty socjalnej za okres od (...) do 30 czerwca 2023 r. wraz ze świadczeniem za lipiec 2023r. wyniosła 62.825,60 zł. Od tej kwoty obliczono zaliczkę na podatek dochodowy w wysokości 7.430,00 zł oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 5.797,26 zł. Po potrąceniu wyżej wymienionych kwot oraz kwoty 17.036,20 zł z tytułu wypłaconych zasiłków z pomocy społecznej, ZUS przekazał skarżącemu kwotę 34.650,58 zł.

(dowód: decyzja o przyznaniu renty socjalnej k. 52 – akt ZUS)

Wnioskodawca złożył odwołanie od powyższej decyzji i wniósł o korektę kwoty przyznanego wyrównania oraz naliczenie ustawowych odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia w wyniku czego sprawa została rozpoznana przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Sąd ten wyrokiem z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt VU 422/23 oddalił odwołanie E. L., a żądanie przyznania prawa do odsetek ustawowych od wyrównania renty socjalnej przekazał do rozpoznania organowi rentowemu. Sąd Apelacyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 20 grudnia 2024 r. w sprawie III AUz 157/24 oddalił zażalenie wnioskodawcy na postanowienie zawarte w punkcie 2 wyroku Sądu Okręgowego.

(dowód: odwołanie, k. 1, wyrok z dnia 19 marca 2024 r. wraz z uzasadnieniem, k. 62, 70-72, postanowienie Sądu Apelacyjnego z 20 grudnia 2024 r. k. 92 - akt sprawy sygn. akt VU 422/23)

W wykonaniu prawomocnego wyroku w sprawie VU 422/23 ZUS wydał zaskarżoną decyzję odmawiając E. L. prawa do wypłaty odsetek od przyznanej kwoty renty socjalnej.

(dowód: decyzja ZUS z (...) k. 142- akt ZUS)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

odwołanie jest nieuzasadnione.

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość daje art. 148 ¹ § 1 k.p.c., który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie strony nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy, a Sąd na podstawie przywołanego przepisu ocenił, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym.

E. L. żądał w niniejszej przyznania odsetek ustawowych od wypłaconego mu wyrównania świadczenia z tytułu przyznania prawa do renty socjalnej.

Wydając zaskarżoną decyzję, organ rentowy powołał się na przepisy art. 118 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1631), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z treścią art. 118 ust. 1 ustawy organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, z uwzględnieniem ust. 2 i 3 oraz art. 120. Natomiast art. 118 ust. 1a ustawy stanowi, że w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego.

Z brzmienia powołanego również przez organ rentowy przepisu art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 497), jeżeli Zakład - w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych - nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.

A zatem, odpowiedzialność odsetkowa ZUS wyłączona jest wówczas, gdy opóźnienie w wypłacie świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności. Zawarty w art. 85 ust. 1 ustawy zwrot „nie ustalił prawa do świadczenia” oznacza zarówno niewydanie w terminie decyzji przyznającej świadczenie, jak i wydanie decyzji odmawiającej świadczenia, mimo spełnienia warunków do jego uzyskania. Natomiast ustawowe określenie „okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności” oznacza, że ZUS jest zobowiązany do uiszczenia odsetek od należności głównej wtedy, gdy można mu przypisać winę w uchybieniu terminowi, a w szczególnych wypadkach także, gdy opóźnienie jest konsekwencją zdarzeń niezawinionych.

Należy podkreślić, że o winie organu rentowego z tytułu odmowy przyznania i wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy można mówić wówczas, gdy w oparciu o dostępne organowi rentowemu dowody zgromadzone w aktach rentowych można było rozstrzygnąć o przysługiwaniu żądanego prawa. Wydanie zatem przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej ustalenia lub wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, w szczególności, gdy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki, od których uzależnione jest nabycie prawa do świadczenia, oznacza, że opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność. Jednocześnie brak orzeczenia organu odwoławczego o odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, o jakim mowa w art. 118 ust. 1a ustawy, nie pozbawia ubezpieczonego prawa do odsetek za opóźnienie w wypłacie świadczenia.

Przepis art. 85 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uzależnia więc uwzględnienie żądania wypłaty odsetek od wystąpienia określonych w nim przesłanek, a więc wymaga od ZUS wydania w tym przedmiocie odrębnej decyzji.

Ponieważ Sąd w sprawie VU 1303/19 nie orzekł o odpowiedzialności organu rentowego za opóźnienie w ustaleniu prawa do renty socjalnej dla E. L., to ZUS w zaskarżonej decyzji nie uwzględnił odsetek ustawowych. W ogóle nie rozstrzygał tej kwestii. Także E. L. nie złożył w placówce organu rentowego wniosku o przyznanie prawa do odsetek ustawowych od świadczeń należnych mu tytułem przyznanej renty socjalnej. Dopiero w odwołaniu złożonym od decyzji z dnia (...) skarżący wniósł o przyznanie mu odsetek od wypłaconego świadczenia. W wykonaniu prawomocnego wyroku Sądu w Piotrkowie Trybunalskim w sprawie VU 422/23 ZUS wydał zaskarżona decyzję.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ rentowy nie popełnił błędu odmawiając wnioskodawcy prawa do renty socjalnej.

W będącej przedmiotem osądu sprawie, wnioskodawca nabył prawo do renty socjalnej za okres od (...) do (...) dopiero w wyniku postępowania sądowego, zakończonego wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 18 kwietnia 2023 r. w sprawie sygn. akt V U 1303/19 na podstawie, którego zmieniono zaskarżoną decyzję i przyznano wnioskodawcy prawo do renty socjalnej.

W tym miejscu należy podkreślić, iż ocena niezdolności do pracy w zakresie dotyczącym naruszenia sprawności organizmu i wynikających stąd ograniczeń możliwości wykonywania pracy wymaga z reguły wiadomości specjalnych – opinii biegłego z zakresu odpowiedniej specjalności medycznej. Istotnym jest przy tym, że prawo do renty socjalnej przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia, w trakcie studiów doktoranckich klub aspirantury naukowej.

Ustalenie, że naruszenie sprawności organizmu skutkujące całkowitą niezdolnością do pracy E. L. powstało u niego przed 18 rokiem życia Sąd Okręgowy w sprawie VU 1303/19 dokonał przede wszystkim w oparciu o opinię biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii. Przy czym wskazać należy, że nie wszystkie opinie sporządzone przez biegłych w tej sprawie były w swoich wnioskach końcowych jednomyślne. Ostatecznie bowiem Sąd Okręgowy wydając wyrok w sprawie oparł się na opinii biegłej z zakresu psychologii M. P. oraz psychiatrii B. J. i A. R. pomijając wnioski płynące z opinii biegłej z zakresu psychologii J. Ś. i psychiatrii J. B.. Z uwagi bowiem na fakt, że skarżący ukończył Technikum (...) w B. 28 kwietnia 2017 r., a dopiero od 26 lipca 2019 r. u wnioskodawcy jako rozpoznanie chorobowe wskazuje się F.20 tj. schizofrenię paranoidalną to w sprawie o ustalenie prawa do renty socjalnej istotnym okazało ustalenie, czy przyczyna całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawcy tj. naruszenie sprawności organizmu powstała u niego do dnia zakończenia kształcenia. Dopiero ustalenia poczynione przez biegłych w toku postępowania sądowego w sprawie VU 1303/19, tj. dokonanie m.in. badań psychologicznych wnioskodawcy z udziałem jego rodziców, zebranie wywiadu od nich pozwoliły na przyjęcie, że pomimo powstania całkowitej niezdolności do pracy u E. L. nastąpiło po ukończeniu przez niego nauki w szkole średniej, to jednak przyczyna tej niezdolności tj. naruszenie sprawności organizmu powstało do dnia zakończenia kształcenia, co stanowiło podstawową przesłankę, od której zależało przyznanie prawa do dochodzonego świadczenia.

Przeprowadzone postepowanie dowodowe umożliwiło dopiero Sądowi Okręgowemu w Piotrkowie Tryb. w sprawie VU 1303/19 wydanie wyroku i przyznanie E. L. prawa do renty socjalnej. W takiej sytuacji organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za niewyjaśnienie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji zgodnej z prawem. Wyjaśnienie tej okoliczności wymagało bowiem przeprowadzenia postępowania dowodowego na etapie postępowania sądowego.

Wynika z tego, że ustalenie całkowitej niezdolności wnioskodawcy do pracy, a w szczególności czy przyczyna tej niezdolności powstała do dnia zakończenia kształcenia mogło nastręczać trudności i być problematyczne. To przeprowadzone dowody w tym wykonane przez biegłych potwierdziły rozpoznanie zaburzeń z kręgu schizofrenii i ustalenie, że miały one wpływ na naruszenie sprawności organizmu wnioskodawcy przed ukończenie nauki w szkole.

Tym samym organ rentowy nie miał możliwości ustalenia w sposób prawidłowy stanu faktycznego w dacie wydania zaskarżonej decyzji na podstawie dowodów, którymi wówczas dysponował. Nie ma zatem podstaw do uznania, iż opóźnienie w wyjaśnieniu ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji zgodnej z prawem jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność. Wyjaśnienie tej okoliczności wymagało przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego.

W takiej sytuacji ostatnią okoliczności niezbędną do wydania decyzji przez ZUS była data wpływu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim , co miało miejsce dnia (...), to ZUS wydając w dniu (...) roku decyzję o przyznaniu wnioskodawcy prawa do renty socjalnej, organ rentowy zachował 30-dniowy termin określony w art. 118 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skoro tak, to bezzasadnym jest twierdzenie, że zaistniało opóźnienie w przyznaniu świadczenia, uzasadniające przyznanie odsetek.

Z tych wszystkich względów, w ocenie Sądu Okręgowego brak jest podstaw do wypłaty wnioskodawcy odsetek od wyrównania renty socjalnej i na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy orzekł jak sentencji wyroku.