Portal Orzeczeń

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2025 roku

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Piotrkowie Trybunalskim

w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Agnieszka Leżańska

Protokolant: sekretarz sądowy Monika Daras

po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 roku w Piotrkowie Tryb.

na rozprawie

sprawy z odwołania ubezpieczonej K. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział T. z dnia (...), znak: (...)

o zwrot nienależnie pobranego świadczenia

1.  oddala odwołanie;

2.  nie obciąża K. M. kosztami zastępstwa procesowego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział T..

Sygnatura akt VU 926/24

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) , znak (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. stwierdził, że K. M. pobrała nienależnie rentę rodzinną za okresy od 1 września 2022 roku do 31 sierpnia 2023 roku i od 1 lutego 2024 roku do 31 marca 2024 roku w łącznej kwocie 13 533,23, dodatek sierocy za okresy od 1 września 2022 roku do 31 sierpnia 2023 roku i od 1 lutego 2024 roku do 31 marca 2024 w kwocie 7 385,28 zł, dodatkowe roczne świadczenie za rok 2023 w kwocie 794,22 zł oraz kolejne roczne dodatkowe świadczenia za rok 2023 w kwocie 1325 zł. Jednocześnie organ rentowy zobowiązał K. M. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie w łącznej kwocie 23 037, 73 zł należności głównej oraz 2 754,70 zł odsetek za zwłokę.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że nadpłata powstała z powodu pobierania przez ubezpieczoną renty rodzinnej mimo zaprzestania nauki.

W dniu 27 listopada 2024 roku K. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzeniu od organu rentowego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, ze K. M. podejmowała naukę od ukończenia przez nią 16 roku życia, dostarczając do ZUS wymagane dokumenty. Zaskarżonej decyzji ubezpieczona zarzuciła:

1.  naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a. art. 138 § 1 ustawy o rentach i emeryturach z FUS przez uznanie, że ubezpieczona nienależnie pobrała świadczenie;

b. art. 67 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy o rentach i emeryturach z FUS, poprzez jego niezastosowanie;

2.  obrazę przepisów postepowania:

a.  art. 7 kpa w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 77 § 1 kpa, poprzez niedopełnienie przez organ rentowy obowiązku wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego;

b.  art. 103 § 3 kpa w zw. z art6. 11 kpa, poprzez sporządzenie lakonicznego uzasadnienia decyzji, w którym nie wskazał na ustalone w sprawie fakty uznane za udowodnione.

ZUS w odpowiedzi na odwołanie, wnosił o jego odrzucenie jako złożonego po nadmiernym upływie terminu, ewentualnie o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

K. M., urodzona (...), na podstawie decyzji organu rentowego z dnia (...) nabyła razem z rodzeństwem (M. i M.) oraz matką (I.) prawo do renty rodzinnej po zmarłym w dniu (...) ojcu H. M. (dowód: odpis skrócony aktu zgonu k. decyzja ZUS k.11-akt ZUS).

Decyzją z dnia (...) organ rentowy podjął wypłatę renty rodzinnej od 1 października 2018 roku do rąk własnych ubezpieczonej . Renta przysługiwała do 31 sierpnia 2020 roku.

(dowód: decyzja z (...) k.112-akt ZUS)

W dniu 7 grudnia 2018 roku ubezpieczona złożyła wniosek o zmianę danych osoby zamieszkałej w Polsce wskazując adres: (...), Ł.. (dowód: wniosek k.130-akt ZUS

Decyzją z dnia (...) ZUS wstrzymał ubezpieczonej wypłatę renty z uwagi na niedostarczenie dokumentów potwierdzających pobieranie nauki (dowód: decyzja k.94-95-akt ZUS)

W dniu (...) zmarła matka K. M.. W dniu (...) K. M. złożyła wniosek o dodatek do renty dla sieroty zupełnej. Do wniosku dołączyła zaświadczenie wystawione przez (...) (...), w którym szkoła potwierdziła, że K. M. jest jej słuchaczem w roku szkolnym 2020/2021, została przyjęta do szkoły w dniu 1 lutego 2021 roku, a planowanym terminem zakończenia szkoły jest 31 stycznia 2023 roku. (dowód: odpis skrócony aktu zgonu k.134, wniosek k. 155 zaświadczenie k.156-akt ZUS)

W dniu 19 listopada 2021 roku ubezpieczona złożyła oświadczenie, wskazując, że zrezygnowała z nauki w szkole (...) z dniem 19 listopada 2021 roku. Do wniosku dołączyła zaświadczenie ze szkoły (...), która wskazała, że od 1 września 2021 roku do 19 listopada 2021 roku K. M. pobierała naukę w szkole, jednak przez cały okres nie uczestniczyła w zajęciach. Złożyła jednocześnie dokumenty do szkoły (...). Do wniosku dołączyła zaświadczenie (...) (...), potwierdzające złożenie dokumentacji przez ubezpieczoną (dowód: oświadczenie k.164, zaświadczenie k.165, zaświadczenie k.167-akt ZUS.)

Decyzją z dnia (...), organ rentowy podjął wypłatę renty rodzinnej od 1 lutego 2021 roku w wysokości od 1.02.2021roku- 415,31zł, od. 01.03.2021roku- 432,90 zł, od 1.07.2021roku-577,32 zł. oraz przyznał jej dodatek dla sieroty zupełnej. Kolejną decyzją z dnia (...) organ rentowy przyznał ubezpieczone świadczenie roczne w kwocie 416,96 zł .(dowód: decyzja (...) k.174, decyzja k.176-akt ZUS.)

W zaświadczeniu z dnia 2 marca 2022 roku, (...) potwierdziła, ze K. M. od 1 lutego 2022 roku była słuchaczką w zawodzie (...), wskazując, że planowany termin ukończenia nauki upływa 31 stycznia 2024 roku (dowód: zaświadczenie k. 178-akt ZUS)

Decyzją z dnia (...) organ rentowy przyznał ubezpieczonej rentę rodzinną od 1 lutego 2022 roku w kwocie od 01.02.2022 roku- 577,32 zł, od 01.03.2022 roku-617,64 zł oraz dodatek do renty rodzinnej w kwocie od 01.02.2022roku-450, 44 zł, od 01.03.2022 roku - 481,97 zł (dowód: decyzja ZUS z 8.03.2022 k.182-akt ZUS)

W dniu (...) zmarła siostra ubezpieczonej M. M. (4) (dowód: odpis skrócony aktu zgonu k.192-akt ZUS)

Decyzją z dnia (...), ZUS w związku ze zmianą osób uprawnionych przeliczył ubezpieczonej rentę rodzinną od 1 lipca 2022 roku, która wyniosła 883,19 zł oraz dodatek sierocy w wysokości 481,97 zł .(dowód: decyzja ZUS z 13.07.2022 k.198-akt ZUS)

Decyzją z dnia (...), organ rentowy ze względu na zmianę liczby osób uprawnionych do renty, podjął wypłatę rodzinnej od 1 września 2023 roku w wysokości renty przysługującej jednej osobie uprawnionej w wysokości 1929,87 zł. Wysokość świadczenia do wypłaty wyniosła 2.309,48 zł.

Pismem z dnia 26 września 2022 roku organ rentowy poinformował ubezpieczoną o wstrzymaniu wypłatę renty rodzinnej M. M. (5) od dnia 1 grudnia 2022 roku.

W dniu 2 października 2023 roku K. M. złożyła do ZUS zaświadczenie potwierdzające, że jest słuchaczem szkoły na kierunku (...), a przewidywany termin zakończenia kształcenia to 31 stycznia 2026 roku. Jednocześnie wniosła o kontynuację wypłaty renty rodzinnej (dowód: informacja ZUS k.216, zaświadczenie k. 228-akt ZUS)

Decyzją z dnia 30 października 2023 roku organ rentowy przeliczył rentę, wysokość wyniosła 1.013,19 zł oraz dodatek dla sieroty zupełnej 553,30 zł (dowód: decyzja k.205-206, decyzja k.22-akt ZUS)

Pismem z dnia 30 października 2023 roku organ rentowy zwrócił się do K. M. o nadesłanie zaświadczenia potwierdzającego naukę w okresie od 1 lutego 2022 roku do 30 września 2023 roku (dowód: pismo k.231-akt ZUS).

W dniu 14 listopada 2023 roku ubezpieczona złożyła do ZUS zaświadczenie wydane przez (...) (...) w P., w której szkoła potwierdziła, że ubezpieczona w od 1 lutego 2022 do 31 sierpnia 2022 roku była słuchaczką na kierunku (...), a od 4 września 2023 roku nadal jest słuchaczką szkoły na kierunku (...) (dowód: zaświadczenie z 14.11.2023r. k.233-akt ZUS)

Zaświadczeniem z dnia 11 grudnia 2023 roku (...) (...) w P. potwierdziła, że K. M. od dnia 1 lutego 2023 roku do 31 sierpnia 2023 roku uczęszczała na kierunek (...) (dowód: zaświadczenie k.238-akt ZUS)

W związku z rozbieżnościami w zaświadczeniach, organ rentowy zwrócił się do (...) o sprostowanie informacji, w odpowiedzi szkoła potwierdziła, że ubezpieczona była słuchaczką od 1 lutego 2022 roku do 31 sierpnia 2022 roku w zawodzie (...) (dowód: pismo ZUS k.239, zaświadczenie k. 240-akt ZUS)

W dniu 9 lutego 2024 roku ZUS zwrócił się do ubezpieczonej o przesłanie zaświadczenia potwierdzającego naukę od 1 września 2022 roku (dowód: pismo k.241-akt ZUS)

Wobec braku okoliczności uzasadniających wypłatę renty, organ rentowy wstrzymał ubezpieczonej jej wypłatę od 1 kwietnia 2024 roku (dowód: decyzja z 28.03.2024 r. k.246-akt ZUS)

Zaświadczeniem z dnia 4 kwietnia 2024 roku (...) (...)w P. potwierdziła, ze K. M.:

-od 1 lutego 2022 roku do 31 sierpnia 2022 roku na kierunku (...);

-od 4 września 2023 roku do 31 stycznia 2024 roku na kierunku (...) (dowód: zaświadczenie z 4.04.2024r. k.248-akt ZUS)

Ubezpieczona nie zdała żadnego egzaminu i nie przystępowała do egzaminów poprawkowych na powyższym kierunku, zapisywała się natomiast na kolejny kierunek.

Ubezpieczona urodziła dwójkę dzieci i nie była w stanie pogodzić opieki nad dziećmi z uczęszczaniem na zajęcia (dowód: zeznania wnioskodawczyni nagranie 00:17:12 do min. 00:22:13- k.68 protokół z rozprawy z dnia 16 września 2025 roku- akt sprawy).

Decyzją z dnia (...), ZUS stwierdził, że K. M. pobrała nienależnie rentę rodzinną za okresy od 1 września 2022 roku do 31 sierpnia 2023 roku i od 1 lutego 2024 roku do 31 marca 2024 roku w łącznej kwocie 13 533,23, dodatek sierocy za okresy od 1 września 2022 roku do 31 sierpnia 2023 roku i od 1 lutego 2024 roku do 31 marca 2024 w kwocie 7 385,28 zł, dodatkowe roczne świadczenie za rok 2023 w kwocie 794,22 zł oraz kolejne roczne dodatkowe świadczenia za rok 2023 w kwocie 1325 zł. Jednocześnie organ rentowy zobowiązał K. M. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie wraz z odsetkami w wysokości 25.792,43 zł.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że nadpłata powstała z powodu pobierania przez ubezpieczoną renty rodzinnej mimo zaprzestania nauki.

Decyzja została wysłana na adres (...), P. (decyzja k.250, potwierdzenia nadania k.258-akt ZUS)

Pismem z dnia 9 października ZUS wezwał ubezpieczoną do zapłaty należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń (dowód: wezwanie do zapłaty k. 269-akt ZUS)

W dniu 18 października 2024 roku ubezpieczona wniosła o wydanie decyzji w sprawie nienależnie pobranej renty rodzinnej (dowód wniosek k.267-akt ZUS)

We wszystkich decyzjach o przeliczeniu renty rodzinnej i podjęciu jej wypłaty wnioskodawczyni była pouczona przez organ rentowy o warunkach, jakie należy spełnić, aby uzyskać prawo do renty rodzinnej, w szczególności obowiązku kontynuowania nauki oraz konieczności poinformowania organu rentowego o jej zaprzestaniu (okoliczności bezsporne).

Sąd Okręgowy dokonał następującej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i zważył, co następuje:

odwołanie jest niezasadne i podlega oddaleniu.

Przedmiotem sporu było rozstrzygnięcie, czy zaszły podstawy do żądania od ubezpieczonej przez organ rentowy zwrotu świadczenia pobranego przez nią tytułem renty rodzinnej w kwocie głównej łącznej kwocie 23.037,73 zł. należności głównej oraz 2.754,70 zł. odsetek za zwłokę, tj. łącznie 25.792,43 zł.

Na wstępie należy wskazać, iż organ rentowy wnosił o odrzucenie odwołania, z uwagi na upływ terminu do wniesienia odwołania.

Wniosek organu rentowego w powyższym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wskazać należy, iż organ rentowy wydał decyzję w dniu (...) i decyzja ta została wysłana na adres: ul. (...), P., mimo, że ubezpieczona już w 2018 roku złożyła wniosek (k.130) o zmianę danych adresowych, wskazując nowy adres: ul. (...), Ł.. Powyższa okoliczność skutkuje uznaniem, iż nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji wysłanej na adres: ul. (...), P.. Co istotne, na wszystkich wydanych przez organ rentowy decyzjach widnieje prawidłowy i aktualny adres skarżącej.

Analiza akt ubezpieczeniowych skarżącej wskazuje, iż w dniu 18 października 2024 roku wniosła o wydanie decyzji w sprawie nienależnie pobranej renty rodzinnej, akta ubezpieczeniowe nie zawierają dowodu doręczenia decyzji skarżącej, natomiast pełnomocnik ubezpieczonej podniósł, że o treści decyzji dowiedział się w dniu (...). Mając więc na uwadze, iż odwołanie ubezpieczona wniosła w dniu (...) (data wpływu), uznać należy, iż zostało ono złożone w terminie. Dlatego też, brak podstaw do odrzucenia odwołania.

Odnosząc się zaś do zawartych w odwołaniu zarzutów wskazać należy, iż ubezpieczona sformułowała m.in. zarzuty dotyczące naruszenia przez organ rentowy przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które nie mogą odnieść skutku w sprawie Wszak w światle ugruntowanego już poglądu orzecznictwa m.in. w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z 11 czerwca 2013r., w sprawie o sygnaturze II UK 74/13, od momentu wniesienia odwołania od decyzji ZUS do sądu rozpoznawana sprawa staje się sprawą cywilną, podlegającą rozstrzygnięciu według zasad właściwych dla tej kategorii. Odwołanie pełni rolę pozwu, a jego zasadność ocenia się na podstawie właściwych przepisów prawa materialnego. Postępowanie sądowe skupia się na wadach wynikających z naruszenia przez organ rentowy prawa materialnego, a kwestia wad decyzji administracyjnej, spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, pozostaje w zasadzie poza przedmiotem tego postępowania. Sąd ubezpieczeń społecznych - jako sąd powszechny - może i powinien dostrzegać jedynie takie wady formalne decyzji administracyjnej, które decyzję tę dyskwalifikują w stopniu odbierającym jej cechy aktu administracyjnego (vide też uchwały Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1980r., III CZP 43/80, OSNCP 1981 nr 8, poz. 142; z dnia 21 września 1984r., III CZP 53/84, OSNCP 1985 nr 5-6, poz. 65 i z dnia 27 listopada 1984r., III CZP 70/84, OSNCP 1985 nr 8, poz. 108 oraz postanowienia z dnia 19 czerwca 1998r., II UKN 105/98, OSNP 1999 nr 16, poz. 529 i z dnia 29 maja 2006r., I UK 314/05, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 173, a nadto wyroki z dnia 28 października 2009r., I UK 132/09, z dnia 2 grudnia 2009r., I UK 189/09, i z dnia 14 stycznia 2010r., I UK 252/09).

W związku z powyższym, Sąd nie badał zarzutów odnoszących się do wspomnianych powyżej naruszeń, jakie podnosił pełnomocnik odwołującej się, koncentrując się na ocenie zgodności z prawem materialnym zaskarżonej decyzji.

Przechodząc do analizy sprawy, organ rentowy powołał się na przepis art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 z późn.zm).

Stosownie do treści art. 138 ustęp 1 ustawy emerytalnej osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie z ust. 2 za nienależnie pobrane świadczenia uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia.

Za nienależnie pobrane świadczenia w rozumieniu ust. 1 uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu. Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń za okres dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ rentowy o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane, w pozostałych zaś wypadkach - za okres dłuższy niż 3 lata, z zastrzeżeniem ust. 5.

Zgodnie z art.65 ust.1 ww. ustawy renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Do renty rodzinnej uprawnieni są m. in. dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione (art.67 ust.1 punkt 1). Dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

1) do ukończenia 16 lat;

2) do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo

3) bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w punkcie 1 lub 2 (art.68 ust.1ww ustawy).

Zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy, jeżeli do renty rodzinnej uprawniona jest sierota zupełna, przysługuje jej dodatek dla sierot zupełnych.

Zgodnie natomiast z art. 4 ust. do renty rodzinnej, do której uprawniona jest więcej niż jedna osoba, przysługuje jedno dodatkowe roczne świadczenie pieniężne, które podlega proporcjonalnemu podziałowi na osoby uprawnione do renty rodzinnej.

Podstawowe znaczenie w przedmiocie zachowania prawa do renty ma ustalenie czy uczeń (student) w rzeczywistości kontynuuje naukę, czyli czy nauka jest rzeczywiści pobierana, gdyż funkcją renty rodzinnej jest zapewnienie dziecku ochrony ubezpieczeniowej przez wypłatę określonego świadczenia w okresie gdy nadal się uczy. Pojęcie „nauki w szkole” nie może być rozumiane dowolnie. Nie jest pobieraniem nauki w szkole samo uzyskanie statusu ucznia, konieczne jest realne wypełnianie tej roli (uczestnictwo w zajęciach, podchodzenie do egzaminów, zaliczeń, przedkładanie wymaganych prac). Orzecznictwo wskazuje też, że „dla stwierdzenia czy ktoś pobiera naukę w szkole w rozumieniu art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy nie jest wystarczające ustalenie zamiaru pobierania tejże nauki. Muszą występować przejawy zewnętrzne. Można zatem pobierać naukę w szkole nie po to, aby poszerzać swoją wiedzę, czy też nie po to aby zdobywać formalne kwalifikacje czy uprawnienia, a tylko po to (w znaczeniu intencji) aby otrzymywać rentę rodzinną, a mimo to jeśli tylko uczestniczy się w zajęciach i wypełnia inne postawione wymagania, należy uznać, że ktoś taki pobiera naukę w szkole. Jeżeli jednak nie wypełnia się podstawowych obowiązków w postaci uczestnictwa w zajęciach, przy czym nie podaje się żadnego usprawiedliwienia (wytłumaczenia) tejże nieobecności; ponadto jeżeli na skutek tego dochodzi do skreślenia z listy słuchaczy, to nie można uznać, że okres poprzedzający skreślenie, kiedy ciągle występuje stuprocentowa nieobecność, był nauką w szkole. Nauka w szkole to poddanie się wymogom - rygorom nauczania w zorganizowanej, zinstytucjonalizowanej formie, wymogom określonym w odpowiednich przepisach prawa oświatowego oraz regulaminie szkoły. Niewypełnianie żadnych obowiązków, czy też ich wypełnianie, ale tylko w sobie znany sposób, bez poddania się reżymowi nauczania zinstytucjonalizowanego, nie jest nauką w szkole” (tak Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 07.03.2018 r., sygn. akt III AUa 66/18, OSA 2018/6/85-94, LEX nr 2471754).

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawczyni była uprawniona do pobierania spornych świadczeń wskazanych w decyzji ZUS. Ubezpieczona ukończyła 16 lat w dniu 30 marca 2015 roku, zatem by otrzymywać rentę rodzinną, musiała wykazać, że kontynuuje naukę.

Organ rentowy w zaskarżonej decyzji wskazał, że ubezpieczona pobrała nienależnie rentę rodzinną za okresy od 1 września 2022 roku do 31 sierpnia 2023 roku i od 1 lutego 2024 roku do 31 marca 2024 roku, dodatek sierocy za okresy od 1 września 2022 roku do 31 sierpnia 2023 roku i od 1 lutego 2024 roku do 31 marca 2024 w kwocie 7.385,28 zł, dodatkowe roczne świadczenie za rok 2023 w kwocie 794,22 zł oraz kolejne roczne dodatkowe świadczenia za rok 2023 w kwocie 1.325 zł.

Zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy wskazuje, że w spornych okresach wnioskodawczyni wprawdzie formalnie była słuchaczem (...) (...) w P., albowiem godnie z zaświadczeniem wydanym przez szkołę, ubezpieczona była uczniem w okresie od 1 lutego 2022 roku do 31 sierpnia 2022 roku na kierunku (...) oraz od 4 września 2023 roku do 31 stycznia 2024 roku na kierunku (...).

Podkreślić w tym miejscu należy, że wnioskodawczyni została poinformowana, iż renta rodzinna przysługuje pod warunkiem kontynuowania nauki oraz o bezwzględnej konieczności poinformowania organu rentowego o fakcie zaprzestania nauki, czego nie uczyniła.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że wolą ubezpieczonej nie było kontynuowanie nauki. Ubezpieczona miała świadomość, że renta rodzinna przysługuje jej pod warunkiem kontynuowania nauki, a wskazuje na to nie tylko treść wydawanych w stosunku do niej decyzji, ale także samo jej zachowanie w latach poprzednich ( po rezygnacji z jednej szkoły wnioskodawczyni niezwłocznie ponownie zapisywała się do kolejnej szkoły lub na inny kierunek). Nie sposób pominąć krótkich okresów pobierania nauki oraz zmian kierunków nauczania. Ubezpieczona nie otrzymywała promocji na semestry wyższe, co oznacza, że bądź nie uczestniczyła w zajęciach, bądź nie wywiązywała się z podstawowych obowiązków ucznia. Jak sama zeznała nie zdała żadnego z egzaminu i nie przystępowała do egzaminów poprawkowych, ponieważ zapisała się na kolejny kierunek. Ponadto sama zeznała, że trudno było pogodzić opiekę nad dwójką dzieci z uczęszczaniem na zajęcia. Wysnuć należy zatem wniosek, że jej celem nie było kontynuowanie nauki, a jedynie utrzymywanie statusu ucznia/ studenta, co umożliwiało jej dalsze pobieranie renty rodzinnej oraz dodatkowych świadczeń.

Oczywiście, nie należy tracić z pola widzenia, ze przepisy o rencie rodzinnej nie uzależniają prawa do tego świadczenia od jej pozytywnych rezultatów, czy ewentualnego powtarzania semestrów, jednakże w sytuacji, gdy student/ uczeń nie tylko nie uczęszcza na zajęcia, ale także nie przystępuje do żadnych zaliczeń i egzaminów, nie można uznać go za osobę pobierającą naukę. Odmiennie należy ocenić przypadek udziału studenta/ ucznia w sesji egzaminacyjnej, ale z negatywnym wynikiem, nieupoważniającym do zaliczenia semestru. Nie można wówczas odmówić studentowi/ uczniowi faktycznego realizowania - chociaż z miernym rezultatem - obowiązującego w uczelni programu nauczania. (I UK 53/15 - wyrok SN - Izba Pracy z dnia 03-02-2016). Zaznaczyć należy, że od sytuacji zaprzestania nauki należy odróżnić jej kontynuowanie, choć z brakiem pozytywnych rezultatów, czy też powtarzaniem roku, czyli sytuację gdy uczeń chce się kształcić, ale nauka nie daje efektów lub brak w niej postępów, ale takie okoliczności nie zaistniały w niniejszej sprawie. Skarżącą, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykazała, by realizowała obowiązek szkolny, w szczególności by uczęszczała na zajęcia i przystępowała do jakichkolwiek egzaminów, weryfikujących jej poziom wiedzy. Tymczasem do uzyskania prawa do renty rodzinnej nie wystarczy sam fakt figurowania na liście uczniów/studentów danej szkoły. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 lutego 2012 roku, (I UK 471/12, Legalis nr 720051) wyjaśnił, iż „samo formalne legitymowanie się statusem ucznia jest niewystarczające do uznania, że taka osoba kontynuuje naukę jeżeli nie wykonuje faktycznie obowiązków objętych programem nauczania”. Stanowisko takie zostało również wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 5 lipca 2012 roku (I UK 65/12) i z dnia 3 sierpnia 2012 roku (I UK 96/12).

Reasumując - w okresach od 1 września 2022 roku do 31 sierpnia 2023 roku i od 1 lutego 2024 roku do 31 marca 2024 roku wnioskodawczyni pobrała rentę rodzinną, jako świadczenia nienależne (art.138 ust.2 punkt 1 ww. ustawy). W konsekwencji również pobrany przez nią w tych okresach dodatek dla sieroty zupełnej oraz dodatkowe roczne świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi.

W toku postępowania ubezpieczona nie wykazała, aby w tym okresie pobierała jakąkolwiek naukę, co wynika również z wystawionego przez (...) (...) w P. zaświadczenia. Pobierała natomiast rentę rodzinną, będąc pouczona o okolicznościach powodujących brak prawa do świadczeń.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w punkcie 1 wyroku.

W punkcie 2 wyroku o kosztach procesu, Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c., zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Przytoczona regulacja prawna, jako przepis szczególny do art. 98 k.p.c., powinna być stosowana w wyjątkowych sytuacjach, na co zresztą wskazuje redakcja art. 102 k.p.c. Ocena, czy takie przesłanki wystąpiły powinna być zawsze dokonywana w całokształcie okoliczności, które uzasadniałyby odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73).

Ocena tych okoliczności następuje z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.

Sąd Okręgowy poddał analizie sytuację odwołującej i uznał, że za zastosowaniem w niniejszej sprawie art. 102 k.p.c. przemawia całokształt sprawy. W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od obciążania skarżącej kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez organ rentowy. Sąd pragnie odnieść się do przesłanki obejmującej sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu oraz jego znaczenia dla strony omawianej na kanwie art. 102 k.p.c. Należy podkreślić, iż skarżąca działała w przekonaniu, że podjęte przez nią działania były prawidłowe. Dlatego też, K. M. mogła mieć w związku z tym subiektywne przekonanie o zasadności dochodzonego w niniejszej sprawie roszczenia. Sąd miał na względzie również sytuację majątkową wnioskodawczyni- gdyż na ubezpieczonej ciąży zobowiązanie publicznoprawne z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

Za celowością orzeczenia o kosztach procesu w niniejszej sprawie na podstawie art. 102 k.p.c. przemawia, w ocenie Sądu Okręgowego, także niewielki nakład pracy radcy prawnego, jako pełnomocnika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Takie stanowisko ma pełne uzasadnienie w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2007 roku w sprawie o sygn. akt P 29/07, OTK-A 2007/9/116 (Lex numer 322185) oraz powołanym tam orzecznictwie Sądu Najwyższego. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie praca pełnomocnika organu rentowego sprowadziła się do krótkiego wystąpienia na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 roku, podczas którego wniósł o oddalenie odwołanie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Ponadto uwzględnić należy także fakt, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami o charakterze szczególnym. Służą mianowicie zabezpieczeniu społecznemu ubezpieczonych. Traktowane są więc odrębnie, niż wszystkie inne sprawy cywilne. Są więc zwolnione w pierwszej instancji od opłat sądowych (art. 36 ustawy o kosztach sądowych), a wydatki w sprawie ponosi tylko Skarb Państwa (art. 98 i 96 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych). Zdaniem Sądu Okręgowego ma to też odniesienie do kwestii zwrotu kosztów procesu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Zatem tylko kiedy ubezpieczony w sposób ewidentnie nieuzasadniony ze świadomością domaga się zmiany decyzji w zakresie ubezpieczeń społecznych powinien być obciążony zwrotem kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje. Jeżeli więc nakład fachowego pełnomocnika organu rentowego jest nieduży tym bardziej należy mówić o szczególnie uzasadnionym wypadku umożliwiającym odstąpienie od obciążania osoby odwołującej się, od kosztów zastępstwa prawnego organu rentowego. Gdyby przecież przyjąć inny punkt widzenia to osoby starające się o świadczenia społeczne obawiałyby się ze względu na koszty „fachowych pełnomocników organu rentowego” składać odwołań od decyzji tych organów rentowych, a przecież oczywistym jest, że nie zawsze są prawidłowe.